Άλλα μας έλεγαν

Απρίλιος 2, 2010

του Γιώργος Γιαννουλόπουλος*

Ονομάζομαι Γιαννουλόπουλος Γιώργος. Είμαι καταγραμμένος ως ψυχασθενής από το 1975 και η τελευταία γνωμάτευσή μου με φέρνει να πάσχω από ψυχωσική συνδρομή. Θεωρείται μία ιδιαίτερα βαριά διαταραχή. Αν όμως είχα τις γνώσεις που έχω τώρα, δεν υπήρχε περίπτωση να καταγραφώ ως ψυχασθενής. ΠΟΤΕ. Δεν θα υπήρχε και λόγος άλλωστε. Εργάζομαι στην εργασιακή δομή «το Καφενείο μας» στο Ψ.Ν.Α., το γνωστό Δαφνί. Εκπροσωπώ τον σύλλογο ψυχασθενών «Αλκυονίδες» του οποίου είμαι ιδρυτικό μέλος.

Ας είναι καλά όσοι εργάστηκαν εμφανώς και αφανώς για να γίνει αυτό το συνέδριο.

Όταν πριν από χρόνια ακούσαμε αυτά τα τόσο ωραία λόγια των υπευθύνων-των αρμοδίων για αποασυλοποίηση, για επανένταξη στην κοινωνία, για εξάλειψη του στίγματος του τρελού, για ομογενοποίηση με τους άλλους πολίτες κ.λπ. όλοι σε αυτό τον χώρο νομίσαμε προς στιγμή ότι κάτι το εξαιρετικά θετικό για μας δρομολογείται και θα προκύψει.

Δυστυχώς, περνώντας τα χρόνια και παρά τον πακτωλό κονδυλίων της Ε.Ε. τα οποία απορροφήθηκαν και σπαταλήθηκαν στον τομέα της λεγόμενης ψυχικής υγείας, όχι μόνο δεν άλλαξε κάτι το μόνιμα ουσιαστικό, αλλά τα τελευταία χρόνια πάμε προς το χειρότερο, διαψεύδοντας όλες τις ελπίδες μας, αν και από την αρχή είχαμε σημειώσει ορισμένες ανακολουθίες από τις προθέσεις στην υλοποίησή τους. Τα τελευταία μέτρα περιορισμού των δαπανών της κυβέρνησης έδωσαν τη χαριστική βολή σε μία προσπάθεια που ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς αλλά στην πορεία στράβωσε, γιατί βασιζόταν πιο πολύ στα χρήματα και λιγότερο στο μεράκι και τις συνέπειες τις χρεωνόμαστε εμείς, που για μας υποτίθεται ότι έγινε αυτή η προσπάθεια, εκτός και αν δεν έγινε για μας, ή μόνο για μας…

Όλα έγιναν βιαστικά και πρόχειρα χωρίς μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η παρούσα κατάσταση: όλα σχεδόν τελματωμένα. Οι εξωνοσοκομειακές δομές-ξενώνες και οικοτροφεία, έχουν σιωπηρά μετατραπεί σε ασυλιακές δομές.

Δεν είναι παρά ψυχιατρικά τμήματα εκτός ψυχιατρείων. Έκλεισαν βέβαια 2-3 ψυχιατρεία πανελλαδικά αλλά οι συνθήκες στις εκτός των ψυχιατρείων στεγαστικές δομές που μεταφέρθηκαν οι ασθενείς, είναι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, σημαντικές μεν αλλά ελάχιστες. Είναι συνθήκες ψυχιατρείου. Το ίδιο και η νοοτροπία που διέπει τη λειτουργία τους. Για να μην μιλήσω για τις λεγόμενες Μ.Κ.Ε. οι οποίες με την άδεια του κράτους έχουν ανοίξει ιδιωτικές στεγαστικές δομές, πολλές από τις οποίες είναι γεμάτες κάμερες και έχουν το θράσος να τις ονομάζουν ξενώνες και οικοτροφεία ελεύθερων ανθρώπων. Είναι αυτοί οι ίδιοι που ο υπουργός υγείας κ. Αβραμόπουλος στις 6 Μάη φέτος στην επεισοδιακή επίσκεψή του εδώ στη Θεσσαλονίκη είπε ότι λυμαίνονταν την Ευρωπαϊκή και ελληνική χρηματοδότηση για τις Δομές αποασυλοποίησης, αφήνοντας απλήρωτους και τους εργαζόμενους σ’ αυτές. Η μόνη σχεδόν κοινωνική δραστηριότητα που έχουν οι ένοικοι είναι να πηγαίνουν στο κοντινότερο καφενείο και να κάθονται με τις ώρες. Δεν υπάρχει κανένας κεντρικός σχεδιασμός να βρουν κάποια δουλειά τα άτομα αυτά και οι εξαιρέσεις οφείλονται στο προσωπικό μεράκι μεμονωμένων υπαλλήλων.

Κάποιο επίδομα, το λεγόμενο κοινωνικής επανένταξης, που έδιναν για την κάλυψη τμήματος των εξόδων παραμονής στην κοινότητα κόπηκε και αυτό σιωπηρά. Δεν αντέχω στον πειρασμό να μην αναρωτηθώ τι θα γινόταν αν η οποιαδήποτε κυβέρνηση έκοβε έστω και ένα ευρώ από κάποιο από τα πολλά και ποικίλα επιδόματα που παίρνουν οι Δημόσιοι υπάλληλοι.

Αλλά βέβαια οι λεγόμενοι ψυχασθενείς είναι το μεγάλο κοπάδι με τις γαλοπούλες και αν δώσουμε βάση στα κατά καιρούς δημοσιεύματα του τύπου, οι κότες με τα χρυσά αυγά, για πολλούς. Εδώ σας υπενθυμίζω τις διαπιστώσεις που έκανε ο υπουργός υγείας στη Βόρειο Ελλάδα και τις δηλώσεις του. Σήμερα και στο πλαίσιο της διασποράς των ψυχιατρικών υπηρεσιών, κάθε γενικό νοσοκομείο υποχρεωτικά διαθέτει έναν αριθμό κρεβατιών για ψυχιατρικά περιστατικά, ιδίως στις περιοχές που έχουν καταργηθεί τα ψυχιατρεία. Μόνο που όταν κάποιος απευθυνθεί για νοσηλεία εκεί το σύνηθες είναι να τον δένουν προληπτικά με ιμάντες στο κρεβάτι. Προληπτικά. Τώρα τι είδους ιατρική πρακτική είναι να σε καθηλώνουνε με δεσμά γιατί, από το πρόσωπό σου κρίνουν ότι μπορεί να τους δημιουργήσεις προβλήματα δεν ξέρω…

Και στο κάτω-κάτω ποιος και βάσει ποιας λογικής εξουσιοδοτεί έναν πολίτη να δέσει-να περιορίσει έναν άλλο πολίτη και μάλιστα χωρίς το θύμα να έχει διαπράξει κάποιο αδίκημα που να το δικαιολογεί, έστω.

Τελευταία με πρόμαχους κάποιους ζηλωτές του Αγγλοσαξονικού λεγόμενου μοντέλου «θεραπείας» και «ψυχιατρικής πρακτικής» αποφασίστηκε και περιμένει την κατάλληλη ευκαιρία να εφαρμοστεί -παρ’ όλες τις έντονες αντιδράσεις και μέσα στην κοινότητα των ψυχιάτρων- ένα πακέτο μέτρων που περιλαμβάνει ευρεία χρήση καμερών μέσα στα Δημόσια ψυχιατρεία, και τα ψυχιατρικά τμήματα των Γενικών Νοσοκομείων, καθηλώσεις επιστημονικού τύπου και περιγραφής, και το χειρότερο, τα λεγόμενα «ήσυχα δωμάτια» ή «δωμάτια θεραπευτικής απομόνωσης» με προδιαγραφές δοσμένες σε επιστημονική γλώσσα και ορολογία. Τόσο επιστημονική που σε πιάνει ρίγος ακόμα και διαβάζοντάς τες.

Αυτά τα μέτρα είναι υπερβολικά για τα ελληνικά δεδομένα και πρότυπα. Σε όποια κατάσταση έξαρσης και για οποιοδήποτε λόγο και αν είναι κάποιος υπάρχουν πιο ήπια μέτρα για να ελεγχθεί.

Τι θέλουν να φτιάξουν και για ποιους;

Γιατί; Όλη αυτή η προπαγάνδα, τα έξοδα και όλη αυτή η προσπάθεια να πεισθούν όλοι για την αναγκαιότητα αυτών των πρακτικών καταστολής, γιατί πρακτικές καταστολής είναι, δεν μπορεί να στοχεύει σε μερικούς ταλαίπωρους προσωρινά απορυθμισμένους.

Αυτό θυμίζει πιλοτικό πρόγραμμα.

Με μία μικρή, πολύ μικρή δόση παράνοιας θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι στο εγγύς μέλλον ορισμένοι τρόποι έκφρασης-σκέψης-δράσης που θα κριθούν ενοχλητικοί για το σύστημα, θα χαρακτηρισθούν ψυχικές διαταραχές με ότι συνεπάγεται αυτό για τους πολίτες φορείς τους.

Ήδη άρχισαν να μιλούν για βιολογική βάση των ψυχικών ασθενειών, για «λάθος» σε ορισμένες ακολουθίες γονιδίων στο DNA, για προδιαθέσεις, κ.λπ., κ.λπ. Ξανάρθαν στο προσκήνιο θεωρίες που υποστηρίζουν ότι μπορεί κάποιος να είναι σχιζοφρενής, ακόμη και αν δεν έχει κανένα σύμπτωμα αυτής της ψυχιατρικής οντότητας (για λόγους που δεν είναι του παρόντος δεν λέω νόσος αλλά ψυχιατρική οντότητα) θεωρίες που δυστυχώς εμφανίστηκαν παλαιότερα και ανατολικότερα από εμάς. ΔΥΣΤΥΧΩΣ.

Πριν λίγα χρόνια και με απόφαση της τότε κυβέρνησης θεσμοθετήθηκε η λειτουργία των λεγόμενων Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης των γνωστών ΚοιΣΠΕ στο χώρο της ψυχικής υγείας. Από την αρχή ήταν στραβό το πράγμα. Έβαζε μία κρισάρα που ουσιαστικά μας άφηνε εμάς τους άμεσα ενδιαφερόμενους και για τους οποίους υποτίθεται ότι δημιουργήθηκαν απ’ έξω. Δεν μπορούσαμε να ασκήσουμε έλεγχο σε τίποτα, ούτε στο πλάνο, ούτε στα οικονομικά, τίποτα.

Εναπόκειτο στην καλή διάθεση των μη ψυχασθενών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου για να λειτουργήσουν οι ΚοιΣΠΕ προς όφελος των ψυχασθενών μελών τους, όπως προβλεπόταν από το σκεπτικό της ίδρυσής τους. Και δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι όλα τα Διοικητικά Συμβούλια του ΚοιΣΠΕ, εννοώ τα μη ψυχασθενή μέλη τους, έχουν λειτουργήσει με τον πρέποντα αλτρουισμό, την έλλειψη εγωισμού, τη συμμόρφωση με τους ηθικούς κανόνες και την εντιμότητα, κ.λπ., κ.λπ. Αυτά τα αναφέρω από προσωπική πείρα. Σήμερα, οι ΚοιΣΠΕ διατηρούνται τεχνητά γιατί αν αφήνονταν θα κατέρρεαν αμέσως και βέβαια δεν έχουμε εμείς την ευθύνη. Ναι μεν θα πρέπει να δώσει τα απαραίτητα κονδύλια για τη λειτουργία τους αλλά μην ξεχνάμε ότι οι ΚοιΣΠΕ δημιουργήθηκαν για να αναπτύξουν επιχειρηματική δραστηριότητα και όχι να γίνουν κρατικοδίαιτοι οργανισμοί και μάλιστα διοικούμενοι από δημόσιους υπαλλήλους. Εμείς με 2 ψήφους στο Διοικητικό Συμβούλιο έναντι 5 δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά πράγματα, ούτε έχουμε τις απαραίτητες οικονομικές γνώσεις γι’ αυτό. Κάτι πρέπει να γίνει για να βγουν οι ΚοιΣΠΕ από το τέλμα. Και αυτά δεν είναι δική μας ευθύνη.

Δεν είμαστε μόνο στους ΚοιΣΠΕ μειοψηφία, τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν και σε όσες θέσεις σύμφωνα με τον νόμο και την εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα πρέπει να έχουμε παρουσία.

Η παρουσία μας είναι διακοσμητική. Δεν μπορούμε να επηρεάσουμε καταστάσεις, ακόμα κι αν είναι πασιφανές ότι οι αποφάσεις που βγαίνουν είναι εναντίον μας. πολλές φορές δεν κρατούνται ούτε τα προσχήματα της διακριτικότητας στις αποφάσεις αυτές.

Δεν είναι ότι μας θεωρούν ηλίθιους. Απλώς έχουν υπόψη την κλασική πλέον έκφραση του ψυχίατρου Μπαζάλια. Ο ψυχασθενής είναι ένα άτομο χωρίς κανένα δικαίωμα και μπορείς να τον κάνεις ότι θέλεις.

Πολλοί αυτή την απλή έκφραση αναγνώρισης μιας κατάστασης την έχουν πάρει σαν οδηγία, όπως έχω ξαναπεί. Και σε περίπτωση που αναρωτιέστε γιατί το κράτος δεν κάνει τίποτε γι’ αυτό, ποιος σας είπε ότι το κράτος έχει ανθρωποφύλακες μόνο στις φυλακές, ή ότι δεν υπάρχουν χειραγωγούμενοι τσάτσοι και μέσα στους ψυχασθενείς;

Όταν ξεκίνησε η προσπάθεια αποασυλοποίησης υπήρχαν σχέδια και για μακροπρόθεσμο ατομικό θεραπευτικό πλάνο και για τη δημιουργία Δικτύου συλλόγων ψυχασθενών σαν εκκίνηση για χειραφέτηση και σχέδια για ουσιαστικές κινήσεις για την εξάλειψη της ρετσινιάς του ψυχικά άρρωστου και ένα σωρό ιδέες για αυτοοργάνωση και για διεκδικήσεις και σχέδια για την πρόληψη ειδικών για την εκπαίδευση των οικογενειών των ανθρώπων αυτών, των οικογενειών μας, στο χειρισμό του ψυχικού πόνου και της υποτροπής.

Σχετικά με τις οικογένειες των «ψυχασθενών» -μη σας σοκάρει η έκφραση ψυχασθενής, είναι μία έκφραση που κατάληξε να έχει άλλη έννοια πολύ διαφορετική από αυτή που της είχαν δώσει παλιά– παλιά σε χαρακτήριζε η κοινωνία, σήμερα σε χαρακτηρίζει το κράτος για τους δικούς του λόγους. Ειδικά με τις φτωχές οικογένειες δεν υπάρχει καμιά πρόβλεψη και ουσιαστική βοήθεια. Έχουν αφεθεί στην τύχη τους, στη μοίρα τους και τα λάθη και τις παραλείψεις και τις υποχρηματοδοτήσεις του κράτους προς την ψυχική υγεία, ουσιαστικά όλα αυτά τα φορτώνονται αυτές, και πολλές φορές το φορτίο είναι αφόρητο όχι απλώς δυσβάσταχτο.

Με τα τεράστια κονδύλια της Ε.Ε. που έχουν όλα αυτά τα χρόνια διοχετευθεί στο χώρο της ψυχικής υγείας, με έναν κάποιο προγραμματισμό θα μπορούσαμε να έχουμε πετύχει πολύ πιο ουσιαστικά πράγματα. Να έχουμε φτιάξει μία υποδομή που θα διαρκούσε για δεκαετίες και όχι τώρα που κόβονται να είναι έτοιμο όλο το σύστημα της ψυχικής υγείας να καταρρεύσει.

Μαθαίνω ότι σε άλλα κράτη της Ε.Ε. σιωπηρά αν όχι επίσημα μπορεί ένας ψυχασθενής να δοκιμάσει εναλλακτικές μεθόδους θεραπείας χωρίς ψυχοφάρμακα. Εδώ αν υποβάλλεις τέτοιο αίτημα θα νομίσουν ότι τρελάθηκες πιο πολύ. Εδώ ισχύουν και ντιρεκτίβες των ψυχοφαρμακευτικών εταιρειών, και δεν νομίζω ότι τα συμφέροντα των εταιρειών αυτών είναι ίδια με τα συμφέροντα των καταναλωτών ψυχοφαρμάκων. Κάθε άλλο μάλιστα. Αυτά τα χημικά έχουν τόσες παρενέργειες πολλές φορές θανατηφόρες που πολλοί από εμάς προβληματίζονται σοβαρά για την αναγκαιότητα της λήψης τους.

Άλλο θέμα τώρα.

Τα κονδύλια της Ε.Ε. που σπαταλήθηκαν και η ευκαιρία χάθηκε και δεν ξανάρχεται. Τώρα η κρατική χρηματοδότηση για την ψυχική υγεία μειώνεται και θα μειώνεται διαρκώς με συνέπεια έλλειψης εκπαιδευμένου και επαρκούς προσωπικού – στασιμότητα των προγραμμάτων, καλυτέρευσης της ζωής των ασθενών μέσα και έξω από τα νοσοκομεία. Ακόμη και το μικρό εισόδημα που δινόταν για την κάλυψη τμήματος των εξόδων διαβίωσης στην κοινότητα κόπηκε προ πολλού όπως ανέφερα και προηγουμένως. Σου λένε βγάλτα πέρα μόνος σου. Δεν καταλαβαίνουν ότι μακροπρόθεσμα το κράτος και τα ταμεία θα επιβαρυνθούν περισσότερο από την κάθετη πτώση της ποιότητας ζωής των πρώην ασθενών και τις συνέπειές της. Ήδη πάνω από τις μισές εισαγωγές στα ψυχιατρεία είναι επανεισαγωγές. Θα μπορούσαν να κάνουν οικονομία από αλλού. Όλοι διαβάζουμε εφημερίδες και βλέπουμε τι γίνεται…

Το γενικό κλίμα δείχνει σαν να μην ενδιαφέρεται το κράτος να κάνει κάτι, άγνωστο για ποιόν λόγο. Εδώ και καιρό πολλοί ιδιώτες βλέποντας ή ανακαλύπτοντας την έλλειψη κρατικών εξωνοσοκομειακών στεγαστικών δομών επωφελήθηκαν και δημιούργησαν δικές τους με τη μορφή ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ και με αντίστοιχες με τις κρατικές δομές υπηρεσίες, πολλές στα χαρτιά μόνο.

Εδώ, μπορώ να καταλάβω τα κίνητρα ενός ειδικού στην ψυχική υγεία που ανοίγει μία παρόμοια δομή. Αλλά μου φαίνεται περίεργο να μην έχει σκοπό το κέρδος ένας ιδιώτης που βρίσκεται εκτός του ψυχιατρικού χώρου και ανοίγει μία παρόμοια δομή. Δεδομένου ότι στις ιδιωτικές στεγαστικές δομές παρέχονται και ψυχιατρικές υπηρεσίες στους ενοίκους το τιμολόγιο είναι αυξημένο σε σχέση με το Δημόσιο που δουλεύει με κέρδος μηδέν ή σωστότερα με αρνητικό κέρδος. Οι ιδιωτικών συμφερόντων εταιρείες δεν γίνεται να δουλεύουν χωρίς κέρδος και δεν καταλαβαίνω πως κολλάει η έκφραση Μ.Κ.Ο. Μπορεί το Δημόσιο σύστημα υγείας να έχει τα χάλια του, αλλά είναι προτιμότερο από το ιδιωτικό που είναι και πανάκριβο, τουλάχιστον για τη μεγάλη μερίδα των πολιτικών. Το Δημόσιο στο θέμα της ψυχικής υγείας έχει να παρουσιάσει πολύ καλά αποτελέσματα. Αν μη τι άλλο οι εργαζόμενοι εκεί δεν δουλεύουν για κάποια κερδοσκοπική εταιρεία, η οποία πρέπει να παρουσιάσει ένα ορισμένο κέρδος για να θεωρηθεί βιώσιμη. Ατυχώς τελευταία γίνεται η προσπάθεια να απαξιωθεί ο δημόσιος χαρακτήρας της ψυχικής υγείας και φροντίδας με φυσικό επακόλουθο να επωφελούνται οι ιδιωτικές εταιρείες παροχής ψυχιατρικών και όχι μόνο υπηρεσιών. Οι κινήσεις για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, για την εξάλειψη του στίγματος της ψυχασθένειας, για την άρση του κοινωνικού αποκλεισμού των ψυχικά πασχόντων, για την αναγνώριση δικαιωμάτων στους ψυχασθενείς, και πολλά άλλα δεν ξεκίνησαν από τις ιδιωτικές κλινικές και τα ιδιωτικά νοσοκομεία αλλά ξεκίνησαν από τα Δημόσια ψυχιατρεία και αν δεν προσληφθεί προσωπικό ειδικευμένο, αν δεν γίνουν κέντρα ψυχικής υγείας, υποδομές κ.λπ. αν δεν πέσουν χρήματα που να καλύπτουν ανάγκες σε βάθος χρόνου, οι όποιες δυσλειτουργίες του χώρου αργότερα θα γιγαντωθούν και θα έχουν μεγαλύτερο κόστος για να εξομαλυνθούν.

Και τελειώνοντας. Ελπίζω να μην υλοποιηθεί ένα σενάριο που κυκλοφορεί για της Μ.Κ.Ο. και τους εργαζόμενους σ’ αυτές.

Δηλαδή ότι μετά από κάποιο χρονικό διάστημα και μερικές, εκβιαστικές κατά βάση, αυξήσεις στα νοσήλια, οι ιδιοκτήτες των εξωνοσοκομειακών δομών θα δηλώσουν αδυναμία να λειτουργήσουν ακόμη και με το ήδη αυξημένο τιμολόγιο και η κυβέρνηση προκειμένου να αποφύγει το πολιτικό κόστος από το κλείσιμο των Δομών και την επανεισαγωγή των ενοίκων στα ψυχιατρεία, θα κρατικοποιήσει και μας αποζημιώνοντας τους ιδιώτες επιχειρηματίες, τις στεγαστικές δομές τους, προχωρώντας και σε άμεση πρόσληψη στο Δημόσιο όλων των εργαζομένων σε αυτές τις Δομές, που θα είναι μερικές χιλιάδες άτομα.

Ελπίζω να συμφωνήσετε μαζί μου ότι αυτός ο τρόπος πρόσληψης στο Δημόσιο δεν είναι ούτε έντιμος ούτε ηθικός.


* – Ο Γιαννουλόπουλος Γ. είναι χρήστης υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ιδρυτικό μέλος του συλλόγου «ΑΛΚΥΟΝΙΔΕΣ», αναπληρωματικό μέλος της Ειδικής Επιτροπής Προστασίας των Ατόμων με Ψυχικά Προβλήματα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και εργαζόμενος στην εργασιακή δομή «Καφενείο» του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθηνών – Δαφνί.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Advertisements