Ανεργία και Ψυχική Υγεία

Απρίλιος 2, 2010

της Αναστασίας Τοβή*

Κυρίες και κύριοι, αφού ευχαριστήσω πρώτα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για τη φιλοξενία του στη σημερινή και αυριανή εκδήλωσή μας θα ήθελα να σας δηλώσω πως εκπροσωπώ ένα φάντασμα ή μάλλον δύο φαντάσματα. Θα εξηγήσω τι εννοώ πριν αρχίσετε να τρομάζετε και πριν η λογική επαναστατήσει λέγοντας πως «δεν υπάρχουν φαντάσματα». Το ένα είναι αυτό της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, των δικαιωμάτων μας σαν πολίτες, της επαγγελματικής μας αποκατάστασης, των μεγάλων λόγων που όμως μένουν μόνο λόγια και σπάνια γίνονται έργα. Άλλωστε πώς να γίνουν έργα όταν υπηρετούν με συνέπεια τις πολιτικές σκοπιμότητες κάθε κομματικής απόχρωσης, τις συντεχνιακές λογικές των επαγγελματιών στο χώρο της ψυχικής υγείας και στηρίζουν με τον καλύτερο τρόπο, καριέρες, βιογραφικά και δημόσιες σχέσεις; Τα δικά μας βιογραφικά όμως έχουν διακοπεί απότομα με την έναρξη μίας περιπέτειας υγείας που για τους περισσότερους από μας σημαίνει και τη διακοπή της όποιας κοινωνικής ζωής αλλά και της οικογενειακής και πολλές φορές και της επαγγελματικής πορείας που είχαμε μέχρι τότε. Τότε ήταν που κόπηκε απότομα η προοπτική να είμαστε σαν τους άλλους. Από τότε γίναμε καταναλωτές φαρμάκων, φίλοι με τα χάπια, λες και τα χάπια εκτός από τις παρενέργειες μπορούν να σου προσφέρουν και όνειρα!

Το όνειρο λοιπόν της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης ήταν εύκολο για μας, γεμάτο υποσχέσεις για μια ζωή με δουλειά και αμοιβή, με αξιοπρέπεια και με σιγουριά, σε ένα περιβάλλον που μας «πήγαινε», με συναδέλφους που δεν ήταν ψυχίατροι ούτε νοσοκόμοι, ήταν έτοιμοι να μας ακούσουν, να μας διδάξουν την τέχνη τους και το σημαντικότερο να δουλέψουν μαζί μας. Αυτή ήταν η κατάσταση στις Συνεταιριστικές Θεραπευτικές Μονάδες (Σ.Θ.Ε.Μ.) του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, μία κατάσταση που κράτησε είκοσι χρόνια και που παρά τα προβλήματά της δεν διακόπηκε ούτε μία μέρα. Σκεφθείτε σας παρακαλώ είκοσι χρόνια καθημερινής δουλειάς με το πήγαινε έλα από το σπίτι στο εργαστήριο, με το πεντάωρο ή το οκτάωρο της δουλειάς, το Σαββατοκύριακο να ξεχωρίζει σαν μέρες ξεκούρασης, με την αμοιβή μας κάθε δεκαπέντε μέρες, με τα επιδόματα τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και το καλοκαίρι, με μερικά ταξίδια στο εξωτερικό, όπου βλέπαμε ανάλογες εργασιακές δομές και εκεί ακούσαμε πως όλα αυτά που γίνονταν σε μας, είχαν εκεί πολύ μεγαλύτερη ιστορία, τα θεωρούσαν αυτονόητα δικαιώματα και τα υποστήριζαν, αλλού η εκκλησία, αλλού οι δήμοι και αλλού οι κεντρικές κυβερνήσεις. Δεν θα σας πω πως η κατάσταση που θα σας περιγράψω ήταν θεραπευτική, μπορώ όμως με βεβαιότητα να πω πως είχαμε ένα σύμμαχο στην προσπάθεια να ζήσουμε και να διαχειριστούμε την αρρώστια. Χωρίς να μπαίνω σε θεσμικά, νομικά και φορολογικά ζητήματα εμείς στις Σ.Θ.Ε.Μ., έτσι εισπράξαμε την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, χωρίς να γνωρίζουμε τις άλλες πλευρές της και αφού οι Σ.Θ.Ε.Μ. δεν υπάρχουν πια, νομίζω πως έχω το δικαίωμα να χρησιμοποιώ τον όρο «φάντασμα» γι’ αυτή τη μεταρρύθμιση.

Πάμε τώρα στο δεύτερο φάντασμα, που είναι αυτό που διαδέχθηκε τις Σ.Θ.Ε.Μ.  και που ονομάζεται ΚοιΣΠΕ, κάτω από το βαρύγδουπο όνομα «Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης». Κάτω από τα παχιά λόγια περί συνεταιριστικού πνεύματος, συνυπευθυνότητας, αντιπροσώπευσης των ασθενών (σας θυμίζω πως τα δύο από τα έξι μέλη του διοικητικού συμβουλίου πρέπει να προέρχονται από τους ασθενείς αλλά όχι σε θέσεις προέδρου-γραμματέα-ταμία). Κάτω από τον όρο μονάδα ψυχικής υγείας χωρίς να προβλέπεται καμία απολύτως πάγια και σταθερή χρηματοδότηση· κάτω από την αδιαφορία του ίδιου του υπουργείου για την τύχη τους και για την τύχη μας και επί πλέον για τη Θεσσαλονίκη· κάτω από μικροκομματικές και ιδιοτελείς σκοπιμότητες και ανεπάρκειες μας που έχουν οδηγήσει στην παρακάτω κατάσταση εγκλωβισμού. Έτσι, δεν έχει προσληφθεί κανένας ασθενής στον ΚοιΣΠΕ παρά μόνο 11 άτομα με πρόγραμμα του Υπουργείου Υγείας για ένα χρόνο που έχει ήδη περάσει ο μισός. Επί πλέον έχουν προσληφθεί οκτώ ακόμα άτομα μη ασθενείς με το ίδιο πρόγραμμα και ακόμη επίσης τρία άτομα με πλήρη απασχόληση, μη ασθενείς, σε δουλειές λογιστηρίου, ένας εξωτερικός συνεργάτης λογιστής που αμείβεται σε δουλειές λογιστηρίου και ένας εξωτερικός συνεργάτης λογιστής που αμείβεται με δελτίο παροχής υπηρεσιών. Εμείς πληρωνόμασταν μέχρι τον Απρίλιο από τα χρήματα που είχαν μαζευτεί από τότε που ήμασταν Σ.Θ.Ε.Μ. και στις 15 Μαΐου για πρώτη φορά δεν πληρωθήκαμε καθόλου, ούτε στις 31, και είμαστε σήμερα 7 Ιουνίου χωρίς να γνωρίζουμε πότε θα πληρωθούμε (εκείνο που γνωρίζουμε μόνο είναι πως 55 συνάδελφοί μας θα περιοριστούν στα χρήματα του κινήτρου που θα παίρνουν από το νοσοκομείο και αυτά κάθε 5 ή 6 μήνες). Κι όμως δουλεύουμε και τα χρήματα της δουλειάς μας πάνε στο ταμείο του ΚοιΣΠΕ, άλλο που από 140 ασθενείς που είμαστε στις Σ.Θ.Ε.Μ. σήμερα έχουμε μείνει 100 με συνεχείς υποτροπές και κανένας δεν νοιάζεται γι’ αυτή την υποβάθμιση. Ο τζίρος σε όλες τις δραστηριότητες έχει πέσει κατακόρυφα. Από τη μεριά του ΚοιΣΠΕ θεωρούν πως οι 55 από τους 100 δεν πρέπει να πληρώνονται παρά μόνο από το Ψυχιατρείο με το ποσό του κινήτρου (140-170€) που καταβάλλεται κάθε 5-6 μήνες, ενώ στους υπόλοιπους προτείνουν ποσά από 50 μέχρι 100€ το μήνα και μόνο σε 12 άτομα χαρακτηρισμένα σαν «πρώτα χέρια» η αμοιβή από τη μεριά του ΚοιΣΠΕ θα φτάσει τα 300€ κάθε μήνα. Διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο, κριτήρια σκληρά ιδιωτικοοικονομικά που πετούν έξω από τον ΚοιΣΠΕ όσους έχουν περισσότερο ανάγκη να ωφεληθούν και απειλές πως θα κλείσουν τα εργαστήρια. Και όλα αυτά σε έναν «κοινωνικό συνεταιρισμό» του οποίου είμαστε όλοι μας μέλη, αλλά που από την αρχή έγινε η μετοχική του σύνθεση με τέτοιο τρόπο που ώστε μη μπορούμε να αντιστρέψουμε αυτή την κατάσταση. Σ’ αυτόν συμβαίνει το παράλογο να είμαστε μέτοχοι αλλά όχι εργαζόμενοι. Προσωπικά νιώθω ντροπή να είμαι μέλος στο διοικητικό συμβούλιο, έχω κουραστεί να μειοψηφώ σε κάθε συζήτηση που γίνεται εκεί μέσα και να μην συγκινείται κανείς. Για όλα αυτά έχει ενημερωθεί ο διοικητής του ψυχιατρείου, αλλά σήκωσε τα χέρια ψηλά λέγοντας πως δεν μπορεί να παρέμβει στην κατάσταση, γιατί δεν είναι δική του δουλειά αλλά του ΚοιΣΠΕ. Συνεχίζει όμως τις  μετακινήσεις ανθρώπων που όλα αυτά τα χρόνια μας στήριξαν και δούλεψαν μαζί μας· μπορεί να μεταφέρει στελέχη με πείρα και γνώση σε δουλειές άσχετες (γρ. προσωπικού, γραμματείες, ακόμα και μέσα στις κλινικές). Φαίνεται πως από κει υπηρετούν καλύτερα τον άνθρωπο που πάσχει…

Τα ίδια περίπου με όσα σας λέω, τα έδωσα γραπτά στα χέρια του υφυπουργού και του υπουργού του κ. Αβραμόπουλου πριν από 1 μήνα που είχε επισκεφθεί το ψυχιατρείο στη Θεσσαλονίκη. Θέλετε να μάθετε τη συνέχεια; Καμία συνέχεια! «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω» είναι σήμερα η φωνή μας! Δεν θέλω να σας παρασύρω σε απαισιοδοξία, αλλά όλο και περισσότερο πιστεύω πως όσα για μας είναι σημαντικά, όσα είναι η ίδια μας η ζωή, φαντάζουν μικρά κι ασήμαντα για τους μεγάλους. Νομίζω πως για να διεκδικήσουμε μια ζωή με αξιοπρέπεια, θα πρέπει να αγωνιστούμε γι’ αυτό. Με όσους περισσότερους συναντηθούμε στον αγώνα αυτό, τόσο μικρότερη θα είναι η μοναξιά μας και θαρρώ πως αυτό ισχύει για όλους μας, ανεξάρτητα από ψυχιατρική εμπειρία. Αφήστε που μπορεί να διώξουμε και τα φαντάσματα όταν μας δουν πως είμαστε πολλοί. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.


* – Mέλος του Δ.Σ. των ΚοιΣΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης, εκπρόσωπος της κατηγορίας Α.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Advertisements