Αρχείο

Archive for Μαΐου 2015

Φιλελευθερισμός και σύγχρονο κυνήγι μαγισσών

Μαΐου 13, 2015 Τα σχόλια έχουν κλείσει

ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΥΝΗΓΙ ΜΑΓΙΣΣΩΝ

 

Μνήμη Γ.ΚΟΚΚΙΝΙΔΗ και Γ. ΓΙΑΝΟΥΛΛΟΠΟΥΛΟΥ

 

 

Όλη η ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών που χαρακτηρίζονται από βαθιές εσωτερικές αντιθέσεις δεν είναι παρά η ιστορία μιας αέναης αναζήτησης, ανακάλυψης, κατασκευής ή εφεύρεσης αποδιοπομπαίων τράγων που πυροδοτείται και καθοδηγείται από την εξουσία.  Η ύπαρξη του αποδιοπομπαίου τράγου αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση της ισχυροποίησης και της διαιώνισης της εξουσίας που την κατασκευάζει γιατί της δίνει τη δυνατότητα να  μεταμορφώνεται υβριδιακά από στοιχείο που διασπά σε στοιχείο που ενοχλεί την κοινωνία.

Η εξουσία και η αποδιοπομποίηση είναι έννοιες συνυφασμένες και η αμφισβήτηση και η εξάλειψη της μιας είναι αδύνατη χωρίς την αμφισβήτηση και την εξάλειψη της άλλης.  Η θεωρία της εξόντωσης ενός ατόμου ή μιας ομάδας αποδιοπομπαίων τράγων διαμορφώνεται από ένα σύνολο σκόπιμων μύθων όπως ότι τα άτομα ή οι ομάδες πάσχουν ή υποφέρουν από αυτή τη διαφοροποίηση, ότι είναι κατώτερα κοινωνικά και ψυχολογικά από εκείνους που δεν πάσχουν, και ότι τα άτομα αυτά δεν έχουν επίγνωση της κατάστασής τους.  Έτσι η διάσπαση και η απομόνωση πραγματοποιείται.

Οι ηθικές καταδίκες και οι κοινωνικές διευθετήσεις που βασίζονται σ’ αυτές τις ιδέες συνιστούν μια ανήθικη ιδεολογία μισαλλοδοξίας.  Θα συγκρίνω την ιδέα της μαγείας και τη δίωξη των μαγισσών με την ιδέα της ψυχικής αρρώστιας και τη δίωξη των ψυχικά ασθενών.  Η ιδεολογία της ψυχικής υγείας και αρρώστιας εξυπηρετεί μία ολοφάνερη και πιεστική ηθική ανάγκη.  Εφ’ όσον η κλασσική επιταγή ορίζει ότι οι ασθενείς πρέπει να θεραπεύονται με την συγκατάθεσή τους και προς όφελός τους είναι αναγκαίο να εξηγηθούν και να δικαιωθούν οι καταστάσεις εκείνες στις οποίες τα άτομα θεραπεύονται χωρίς τη συγκατάθεσή τους και προς ζημία τους.  Η ιδέα της τρέλας εξυπηρετεί αυτή την ανάγκη.  Δίνει στους υγιείς τη δυνατότητα να συναλλάσσονται με εκείνους τους οποίους ταξινομούν ως παράφρονες με ένα τρόπο κατάλληλο για τους υγιείς.  Σ’ αυτή την ιατρική απόρριψη του Άλλου ως τρελού, αναγνωρίζουμε την αξιοσημείωτα αμετάβλητη θρησκευτική απόρριψη του Άλλου ως αιρετικού με άλλη λεκτική και τεχνική ενδυμασία.  Η καλύτερη και επιπλέον μοναδική ελπίδα του προβλήματος της ψυχικής υγείας βρίσκεται όχι στην ενδυνάμωση αλλά στην αποδυνάμωση της εξουσίας της Θεσμικής Ψυχιατρικής.

Η σύγχρονη ψυχιατρική γεννήθηκε από την τροποποίηση της στάσης απέναντι στη μαγεία, ως μία μορφή ιατρικής πειθαρχίας.  Αν και οι μάγοι δεν ήταν ψυχικά ασθενείς ωστόσο αυτό συνέβη εξαιτίας του μετασχηματισμού της θρησκευτικής ιδεολογίας σε επιστημονική με αποτέλεσμα την αντικατάσταση του θεολογικού κινήματος από ένα μαζικό – ιατρικό κίνημα και την αντικατάσταση της δίωξης των αιρετικών από την δίωξη των τρελών. Στο παρελθόν οι κοινωνίες δημιουργούσαν μάγισσες τώρα δημιουργούν ψυχικά ασθενείς.

Όπως η τυπική ευρωπαία μάγισσα του 15ου αιώνα, έτσι και ο τυπικός ψυχασθενής στην εποχή μας είναι ένα φτωχό άτομο που έχει κατηγορηθεί ή κατηγορείται ότι δημιουργεί προβλήματα και χαρακτηρίζεται ως ψυχοπαθής παρά τη θέλησή του, φυλακίζεται παρά τη θέλησή του και βασανίζεται παρά τη θέλησή του.

Η Ιερή Εξέταση ακόμα και στην περίοδο της ακμής της δεν κέντριζε τις ευαισθησίες των περισσότερων ανθρώπων παρόλο που ο καθένας από αυτούς φρόντιζε από μόνος του να παραμείνει έξω από την αρπάγη της. Το ίδιο και η Θεσμική Ψυχιατρική. Η συμπεριφορά των ανθρώπων που διαφέρει από αυτήν των συνανθρώπων τους, είτε με το να υπολείπονται είτε με το να υπερβαίνουν τις σταθερές της ομάδας, αποτελεί ένα μυστήριο και ταυτόχρονα μια απειλή. Οι ιδέες της δαιμονοκατοχής και της τρέλας μας εξοπλίζουν με μια πρωτόγονη θεωρία για την εξήγηση αυτών των φαινόμενων από την οποία απορρέουν οι κατάλληλες μέθοδοι για τον χειρισμό τους.

Τα πιστεύω που οδήγησαν στη δίωξη των μαγισσών προϋπήρχαν του 13ου αιώνα αλλά μόνο τον 13ο αιώνα άρχισε να χρησιμοποιείται από την ευρωπαϊκή κοινωνία ως βάση ενός οργανωμένου κινήματος που είχε ως διακηρυγμένο σκοπό την προστασία της κοινωνίας από τον κίνδυνο και αποκρυσταλλώθηκε στην Ιερά Εξέταση. Απειλή ήταν η μάγισσα και προστάτης ο ιεροεξεταστής.

Με παρόμοιο τρόπο η ιδέα της τρέλας προϋπήρχε του 17ου αιώνα, αλλά μόνο τον 17ο αιώνα άρχισε να χρησιμοποιείται από την ευρωπαϊκή κοινωνία και αποκρυσταλλώθηκε στην Θεσμική Ψυχιατρική. Απειλή είναι ο παράφρονας και προστάτης ο φρενολόγος.

Το κυνήγι των μαγισσών διήρκεσε πάνω από 4 αιώνες. Το κυνήγι των ψυχικά ασθενών διαρκεί πάνω από 3 αιώνες τώρα και η δημοτικότητά του αυξάνεται συνεχώς.

Από τις αρχές του 13ου αιώνα όλες οι κακοτυχίες, από τις καταστροφές της συγκομιδής μέχρι τις επιδημίες, φορτώνονταν στις μάγισσες και τους εβραίους και η εξόντωσή τους επιβλήθηκε ως μια κοινωνικά αποδεκτή πρακτική. Παρόλο που οι 4 αιώνες μεταξύ του 1200 και του 1600 υπήρξαν αγωνιώδεις για τους εβραίους, ήταν το ίδιο αγωνιώδεις και για τους χριστιανούς. Δε θα πρέπει να μας αποπροσανατολίζουν κατηγορίες του τύπου «στυγνός δολοφόνος» και «βεβηλωτής των οσίων» που εκτόξευαν εναντίον των εβραίων, και «μαγεία» και «αίρεση» που απευθυνόταν στους χριστιανούς. Και στους μεν και στους δε εφάρμοζαν την ίδια ψυχολογία, την ίδια προβληματική, τον ίδιο τρόπο εκδίκασης, τον ίδιο τρόπο απόδειξης και τον ίδιο τρόπο βασανισμού. Οι εβραίοι που κατηγορούνταν για στυγνές δολοφονίες σέρνονταν για παλούκωμα, ενώ οι χριστιανοί που κατηγορούνταν για μαγεία καίγονταν στις πλατείες. Το Malleus Maleficarum, το «σφυρί των μαγισσών», συστήνει τους γιατρούς ως ειδικούς διαγνωστικούς και ως ειδικούς μάρτυρες στις δίκες των μαγισσών στη γνώμη των οποίων θα στηρίζονταν οι επαγγελματίες δικαστές (ιεροεξεταστές και λαϊκοί), προκειμένου να διακρίνουν τις αρρώστιες που οφείλονται σε φυσικά αίτια από τις αρρώστιες που προκαλούνται από την μαγεία.

Στο πλαίσιο του νέου πολιτιστικού κλίματος (κοσμικού και επιστημονικού) του 17ου αιώνα, όπως και σε κάθε άλλη περίοδο, υπήρχαν άνθρωποι μειονεκτικοί ή αναποτελεσματικοί ή καθώς επίσης και σκεπτόμενοι και με έντονα κριτική διάθεση. Η συμμόρφωση ήταν και πάλι αναγκαία. Ο αντικομφορμιστής ή εκείνοι που αρνούνταν ή απέφευγαν να αποδεχτούν τις κυρίαρχες κοινωνικές αξίες αναγορεύτηκαν και πάλι σε εχθρούς της κοινωνίας. Βέβαια η επιταγή που ήταν κατάλληλη για την νέα κοινωνία δεν μπορούσε να κατανοηθεί με όρους της θείας χάριτος. Για την κατανόηση της νέας κοινωνίας στη θέση των όρων της θείας χάριτος χρησιμοποιήθηκαν όροι της δημόσιας υγείας. Οι εσωτερικοί εχθροί αυτής της κοινωνίας αντιμετωπίζονταν έτσι ως τρελοί και σταδιακά εμφανίστηκε η Θεσμική Ψυχιατρική (όπως είχε εμφανιστεί νωρίτερα η Ιερά Εξέταση) για να προστατεύσει την ομάδα από την απειλή.

Στο παρελθόν το ερώτημα ήταν σε ποια κατηγορία ανήκουν οι ψυχικά ασθενείς; Οι θεσμικοί ψυχίατροι και οι άνθρωποι που παίζουν το ρόλο του διαφωτιστή της κοινής γνώμης υποστηρίζουν ότι οι ψυχικά ασθενείς ανήκουν στην κατηγορία των σχεδόν εγκληματιών επειδή είναι επικίνδυνοι για τον εαυτό τους και τους άλλους. Επιπλέον, για να υποστηρίξουν την εξουσία και τα προνόμιά τους, οι θεσμικοί ψυχίατροι συνδέουν τις έννοιες ψυχασθένεια και εγκληματικότητα και εναντιώνονται σε κάθε προσπάθεια διάκρισής τους, με τον ισχυρισμό ότι ψυχική ασθένεια και έγκλημα είναι το ίδιο και το αυτό και ότι οι ψυχικά ασθενείς είναι επικίνδυνοι μια που οι ψυχικά υγιείς δεν είναι.

Η άποψη ότι το έγκλημα είναι σύμπτωμα και προϊόν ψυχικής ασθένειας δεν είναι παρά ένα παραμύθι που οι υποστηρικτές τους ήθελαν να μας κάνουν να το πιστέψουμε. Εξάλλου η περιπλοκή της ιδέας αυτής είναι σήμερα πολύ χρήσιμη για τη Θεσμική Ψυχιατρική όπως ακριβώς η περιπλοκή της ιδέας με τη μαγεία και η σύνδεσή της με τη δηλητηρίαση ήταν πολύ χρήσιμη στην Ιερά Εξέταση.

Ο ιεροεξεταστής σώζει την ψυχή του αιρετικού και διασφαλίζει την ακεραιότητα της εκκλησίας του.  Ο ψυχίατρος επαναφέρει τον ασθενή στην ψυχική υγεία και προστατεύει την κοινωνία από ένα επικίνδυνο τρελό.  Ο ιεροεξεταστής (όπως και ο ψυχίατρος) είναι ένας επιδημιολόγος γιατί τον αφορά η επικράτηση της μαγείας, ένας γιατρός είναι ειδικός στις διαγνώσεις γιατί αυτός αποδεικνύει ποια είναι μάγισσα και ποια όχι, και τέλος ένας θεραπευτής γιατί ξορκίζει το κακό και εξασφαλίζει τη σωτηρία της ψυχής εκείνου που κατέχεται από αυτό.

Η βασική ομοιότητα μεταξύ των δύο αυτών καταστάσεων έγκειται στο γεγονός ότι οι κατήγοροι  δεν κάνουν ποτέ λάθος και ότι ο κατηγορούμενος δεν έχει ποτέ δίκιο.  Για το θύμα, τόσο η παραδοχή όσο και η άρνηση της μαγείας και της ψυχικής ασθένειας οδηγεί πάντα στο ίδιο καταστροφικό αποτέλεσμα.  Εξάλλου δεν υπάρχει καμιά συμπεριφορά (ή πρόσωπο) που να μην μπορεί να διαγνωστεί εύκολα ως ανώμαλη ή άρρωστη από κάποιο ψυχίατρο.

Τώρα ας έρθουμε στα δικά μας.  Από το 15ο αιώνα η διαδικασία της οικειοποίησης μέσω της  «επένδυσης στο σώμα»  αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην ιστορία της κλασσικής πολιτικής οικονομίας.  Η οικονομική θεωρία του Γάλλου γιατρού και φυσιοκράτη Francois Quensay διαμορφώθηκε μέσω της γνώσης, της κυκλοφορίας του αίματος, όπου ο Quensay έβλεπε την οικονομία των εμπορευμάτων αντίστοιχη με την κυκλοφορία του αίματος.  Ο Quensay μαζί με τον Smith  και Ricardo επινόησαν μια οικονομία βασισμένη στο αξίωμα ότι όλοι ζούμε ρομαντικά σ’ ένα οικογενειακό οίκο (το εθνικό κράτος) και οφείλουμε να τον αγαπάμε.

Εξ ου και ο αντιλαϊκίστικος λαϊκισμός της εθνικής σωτηρίας της Ελλάδας παράγει ένα αίσθημα εθνικής ομοθυμίας, «νέας εθνικοφροσύνης»  (Σαμαράς και Καμένος) με εθνοπρεπή διόρθωση των σχολικών βιβλίων, «Καθαροί Έλληνες του Λάος»  αλλά και αίτημα του τελευταίου για κρατική επιδότηση του όπλου με το οποίο ο ευυπόληπτος νομοταγής οικογενειάρχης θα προστατεύσει την οικογένειά του από την εγκληματικότητα των «λαθρομεταναστών».

Αυτή η επιχείρηση «σοκ και δέος»  έγινε με στρατηγική σωματικής και ηθικής πειθαρχικής τάξης:  συλογική ενοχοποίηση, μελοδραματική αισθηματολογία και συντηρητική αναδίπλωση στα δήθεν αξιακά θεμέλια όπως η οικογενειακή θαλπωρή και η εθνική οικειότητα γιατί όπως είπε και η Θάτσερ «Δεν υπάρχει κοινωνία μόνο άτομα και οικογένειες».  Πρόσφατα ο Μάκης Βορίδης μας θύμισε ότι η οικογένεια είναι το επίκεντρο κάθε φιλελεύθερης βιοπολιτικής, όταν μπλόκαρε νομοσχέδιο που θα διευκόλυνε τις διαδικασίες του διαζυγίου, με το επιχείρημα ότι ο γάμος είναι ιερός.  Εξαίρεται η οικογενειακή ψήφος και η σημασία του οικογενειακού δεσμού ως πυλώνα του εθνικού κορμού, ή στις περιπτώσεις του ρατσιστικού λόγου ως θεματοφύλακα της φυλετικής καθαρότητας.

Το εθνικό κράτος, με την συνδρομή ιδιωτικών φορέων αστυνόμευσης, αποκαθίσταται ως εθνοπατριαρχικός μηχανισμός επιτήρησης συνόρων και ρουτινοποίησης αποκλεισμών:  Έθνος, φύλο, γλώσσα, ταξική και οικονομική θέση, ξενοφοβία, ισλαμοφοβία, αντισιμητισμός και κάθε είδους ρατσισμός, σεξισμός και ομοφοβία.

Η κρίση ως ιστορική και πολιτισμική συνθήκη διακυβέρνησης, συνδέεται πάντα με το ερώτημα πώς να ζούμε και πώς να επιθυμούμε.

Μέσω του πειθαρχικού ιατρικού λόγου χαράσσεται μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο πολιτικό σώμα που ασθενεί, πρέπει να μπει στο γύψο, δηλαδή χρειάζεται προστασία, και στα γυμνά ξένα σώματα που απειλούν την εξουσία, που πλέον όχι πια ως θάνατος που εφορμά αιφνιδίως επί της ζωής αλλά ως μόνιμος θάνατος που γλιστράει μέσα στη ζωή, την ροκανίζει συνεχώς, την περιορίζει και την εξασθενεί.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό δόγμα ή ένα σύστημα οικονομικής διακυβέρνησης που θεμελιώνεται στην αγορά, την ιδιωτικοποίηση και την επιχειρηματική ελευθερία. Δεν είναι απλώς μια ιδεολογία της αδέσμευτης καπιταλιστικής οικονομίας της αγοράς που περιορίζει την εμβέλεια της διακυβέρνησης. Είναι μια πολιτική ορθολογικότητα διακυβέρνησης που επιδιώκει μια γενικευμένη και διάχυτη κοινωνική κανονικότητα όπου θεμελιώνεται σε όλες τις διαστάσεις της ανθρώπινης ζωής, ακόμη και τις πιο μύχιες, με όρους λογικής της βελτιστοποίησης. Η κοινωνική ζωή, η ζωή των ανθρώπων και οι ανθρώπινες σχέσεις μπαίνουν στο στόχαστρο της διακυβέρνησης. Όπως είπε και η Θάτσερ: «Τα οικονομικά είναι μέθοδος. Ο στόχος είναι να αλλάξουμε τα συναισθήματα των ανθρώπων». Η εξουσία του να χαρίζει κανείς ζωή και να αφήνει τον άλλον να πεθάνει. Η αξιοβίωτη ζωή χαρίζεται. Τα ξένα σώματα διαπομπεύονται (οροθετικές), απομονώνονται, εξοστρακίζονται, εγκλείονται και αποκλείονται, ορίζονται και εξορίζονται, ταξινομούνται και παραλείπονται. Τα σώματα πρέπει να ενστερνιστούν, να εγκλείσουν την αλήθεια του κράτους και οι άλλοι πρέπει να την αναγνωρίσουν σε αυτό.

Διαλυμένα, διασκορπισμένα, εξαρθρωμένα μέλη που δεν είναι παρά συνεκδοχές, τόσο μακριά έχουν ταξιδέψει από το σύνολο. Σώματα τραυματισμένα ή περιφρονητέα, ασθενή ή φθαρμένα, αποτελούν την αποδεικτική βάση μιας σημαντικής μαρτυρίας περί αλήθειας, των αναγκαίων πιστοποιητικών ενάντια στην εξουσία.

Η ομορφιά του ανθρώπου βρίσκεται στην καταστροφή του. Είμαι ένα όνειρο που θα ονειρευόταν τον ονειρευτή του. Κοιμήθηκα τα όνειρά μας και ονειρεύτηκα ότι κοιμόμασταν. Η ζωή μας δεν είναι παρά το τίποτα που ζητάμε ακατάπαυστα. Μια μόνη εφικτή λύση υπάρχει: να γίνω πανούκλα και να προσβάλω τους βουβώνες. Κάθε μέσο για να λησμονάει κανείς τον εαυτό του είναι καλό: αυτοκτονία, θανατική ποινή, τρέλα, ναρκωτικά, αλκοολισμός.

Αλλά θα πρέπει επίσης να καταργηθούν οι ένοπλοι, οι υποτιθέμενοι υγιείς και οι φύλακές τους.

Πέρα από όλα αυτά παραμένει η καλλιτεχνικότητα, το καλλιτεχνικό δηλαδή κίνητρο, και ο ίδιος ο καλλιτέχνης ο οποίος θα διαχωρίζεται και θα γίνεται αντιληπτός απ’ τη στάση του και μόνο.

Πέρα από όλα αυτά, η νέα γενιά δε θα αφήσει τίποτα στην τύχη κι όταν θα λέμε πόνος θα απαντάει επανάσταση.

 

 

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΖΩΝΤΩΝ(ΧΡΗΣΤΩΝ) ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

Advertisements
Κατηγορίες:Χωρίς κατηγορία