Αρχείο

Archive for the ‘Ο λόγος των αποκλεισμένων, Ιούνιος 2008, Θεσσαλονίκη – Κείμενα’ Category

Θέλει η κοινωνία την επανένταξη στην κοινωνία των τρελών, των φευγάτων και άλλων παρασίτων;

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

του Μηνά Φαρμάκη *

Θα μιλήσω για την προσωπική μου εμπειρία από τον εγκλεισμό μου στο Δρομοκαΐτειο, πρώτα σ’ ένα «ανήσυχο» τμήμα και ύστερα στον «ήσυχο» ξενώνα της Προεπαγγελματικής, όπου στα πλαίσια της εργοθεραπείας έπιασα δουλειά σ’ ένα κατάστημα-εργαστήρι στο Αιγάλεω, την Κιβωτό.

Πρώτα, λοιπόν, στο «ανήσυχο» τμήμα. Επειδή δεν ήμουν με εισαγγελική εντολή αλλά ζήτησα εγώ ψυχιατρική στήριξη δεν με έδεναν, όπως είναι η συνήθης πρακτική στην αρχή. Ωστόσο, μία εικόνα που χαράχτηκε γρήγορα στο μυαλό μου ήταν ο «σκληρός» νοσοκόμος με τον οποίο καλύτερα να μην έχεις πολλά-πολλά. Για να μην πέφτουμε βέβαια και στην καρικατούρα, αυτόν τον «σκληρό» τον είδα με ένα νεαρό σε κατάσταση υστερίας ήσυχο και γλυκομίλητο.

Οι σχέσεις με τους άλλους εκεί μέσα μου θύμιζαν αυτά που έβλεπα σε ταινίες με φυλακές, στρατόπεδα κ.λπ. (οι παλιοί, και όλα αυτά) κι έπαιζε σ’ αυτές μεγάλο ρόλο το κάπνισμα. Το τρεμάμενο χέρι με το τσιγάρο, το λαίμαργο ρούφηγμα, η κατανάλωση καφέ που βοηθάει να καπνίζεις ακόμη περισσότερο, σε κάνει να καταλάβεις γιατί ακριβώς πρόκειται για εθιστικές ουσίες, που η αμηχανία, το να μην κάνεις τίποτα, να μην περιμένεις τίποτα τις κάνουν απαραίτητες. Τα τσιγάρα: αυτά ζητούσαν συνέχεια ο ένας από τον άλλο, γι’ αυτά μπορούσαν να σε ξυπνήσουν στη μέση της νύχτας ή και να τα κλέψουν στη διάρκεια του ανήσυχου ύπνου μας. Συχνά δεν υπήρχε καν αξιοπρέπεια: ένα τσιγαράκι, ένα τσιγαράκι φίλε μου, τι ψυχή έχει ένα τσιγαράκι;

Τα σημαντικά γεγονότα της ημέρας, πέρα από τα τσιγάρα, ήταν τα γεύματα και τα χάπια. Το φαγητό ήταν το άλλο σημαντικό κώλυμα εκεί μέσα. Υπήρχαν άνθρωποι με πραγματικό πάθος γι’ αυτό, καμιά φορά σε σημείο παραμόρφωσης.

Κι ερχόταν η ώρα των βραδινών χαπιών, που βοηθούσαν στον ύπνο και τέλειωναν μια μέρα απ’ την οποία δεν πήρες τίποτα και την οποία θα ’βρισκες ίδια κι απαράλλαχτη την επομένη.

Η μόνη παρηγοριά σ’ όλη αυτή την κατάσταση ήταν η κοινωνικότητα. Οι πιο απροσδόκητες φιλίες γεννιόντουσαν μεταξύ των ασθενών. Συζητήσεις όμοιες κι απαράλλαχτες μ’ αυτές των «έξω», λογικότατες, που καμιά φορά όμως «εξόκειλαν» στο είδος του παραληρήματος που ήταν το χαρακτηριστικό του καθενός.

Και βέβαια υπήρχε κι η επαφή με το προσωπικό, όπου το θετικό στοιχείο ήταν ότι δεν υπήρχε το παραλήρημα κι αυτό σ’ έφερνε στα ίσια σου κατά κάποιον τρόπο, το αρνητικό όμως ήταν η σωφρονιστική λογική που επικρατούσε. Ήταν εκεί για να μας κρατάνε ήσυχους, υγιείς και καθαρούς, στο μέτρο του δυνατού βέβαια, κι όχι για να έχουν μία ανθρώπινη επαφή μαζί μας.

Αυτά που λέω ίσως να’ ναι κι άδικα. Υπήρχαν πολλοί καλοί άνθρωποι με πραγματικό ενδιαφέρον για τους ασθενείς, ήταν όμως το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν οι σχέσεις μας που χάλαγε την κατάσταση.

Γρήγορα, επίσης, καταλάβαινες ότι όλα γίνονταν στη διάρκεια της πρωινής βάρδιας. Το απόγευμα και τη νύχτα υπήρχε μόνο προσωπικό ασφαλείας. Η απειθαρχία οδηγούσε σε δέσιμο.

Δεν ξέρω πως θα ήταν η κατάσταση αν απ’ την αρχή δεν επικρατούσαν αυτές οι «σωφρονιστικές» συνθήκες, μπορώ μόνο να σας πω πως συνειδητοποιούσες τι λούκι πέρασες στο «ανήσυχο» τμήμα μετά από μερικές μέρες στον «ήσυχο» ξενώνα όπου πήγα μετά από ενάμιση μήνα.

Θα μιλήσω εν τάχει για τον σταδιακό, παιδαγωγικό τρόπο με τον οποίο εμπλεκόσουν στις διάφορες διαδικασίες που συνέβαλαν στη λειτουργία του ξενώνα, ο οποίος όπως θα δείτε παρακάτω, δεν ήταν ο καλύτερος των κόσμων, όμως εδώ τουλάχιστον δεν είχες αυτή την αίσθηση του αδιέξοδου κι η τάξη του κόσμου που σταδιακά σου επιβαλλόταν απ’ έξω, είχε πράγματι κάτι το θεραπευτικό.

Μετά από ένα περίπου μήνα στο καινούριο περιβάλλον και νιώθοντας αισθητά καλύτερα, βρέθηκε η δουλειά στην «Κιβωτό» που αρχικά δέχθηκα γιατί αυτό θα μ’ οδηγούσε κάθε μέρα μακριά από το Δρομοκαϊτειο. Πέρασαν 2-3 μήνες στη δουλειά όπου, κάτι οι προκλήσεις του καινούριου περιβάλλοντος, κάτι τα, οικογενειακής φύσης, προβλήματά μου δεν πρόσεξα ότι κάτι περίεργο συμβαίνει. Όμως δεν λέω την αλήθεια. Είχε προηγηθεί, τον Δεκέμβριο, τον μήνα που πρωτόπιασα δουλειά, μία εβδομαδιαία στάση εργασίας κι η δημιουργία ενός συλλόγου εργαζομένων ασθενών, με αίτημα την πληρωμή, επιτέλους, των χρημάτων που τόσο καιρό τους παρακρατούσαν.

Όπως έμαθα αργότερα, ήταν η πρώτη φορά στην Ελλάδα που εργαζόμενοι χρήστες ψυχιατρικών υπηρεσιών οργανώθηκαν και διεκδίκησαν το αυτονόητο. Μιλούσαν για μήνες απλήρωτων μισθών. Αποφασίστηκε επίσης ν’ απευθυνθούμε στην τηλεόραση. Ένα «ημέτερο» κανάλι, ο ΑΝΤ1 έδειξε ενδιαφέρον. Επειδή μόλις τότε ξεκινούσα δουλειά και το πρόβλημα μου φαινόταν μακρινό κι επειδή είχα μάθει πως το μεγαλύτερο μέρος του ετήσιου τζίρου μας στην Κιβωτό το κάνουμε τις γιορτές των Χριστουγέννων, μου φάνηκε ανεύθυνο να κάνω τότε στάση εργασίας. Συμφώνησα όμως στο να απευθυνθούμε στην τηλεόραση, συνηθισμένοι στην ιδέα ότι το μόνο μέσο αντίδρασης του πολίτη στην αυθαιρεσία του κράτους είναι τα κανάλια.

Για να δικαιολογήσω τον εαυτό μου θα πω εδώ ότι υπό κανονικές συνθήκες δεν τρέφω τέτοιες αυταπάτες, όμως τότε μόλις έβγαινα από μία περίοδο βαθιάς κατάθλιψης κι έβρισκα τέτοιες απόψεις καθησυχαστικές.

Μαζευτήκαμε λοιπόν ένα ωραίο πρωινό, στην πύλη του Δρομοκαΐτειου για την εκπομπή του Παπαδάκη στον ΑΝΤ1, με τον σταθμό να’ χει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον από την προηγούμενη, να’ χει στείλει ένα από τα ελάχιστα βαν του γι’ απευθείας σύνδεση και περιμέναμε, περιμέναμε, μέχρι που η εκπομπή τελείωσε. Είχαμε μάλλον κοπεί «άνωθεν» κι όποια ψευδαίσθηση είχαμε για δημοσιογραφική ανεξαρτησία στα κανάλια έσβησε.

Απ’ ότι φαίνεται όμως, η στάση εργασίας των παιδιών, το γεγονός ότι οργανώθηκαν, έκανε αίσθηση κι ανάγκασε την πολιτεία να ενδιαφερθεί. Ακολούθησε κι επερώτηση στη Βουλή από βουλευτή, αποτέλεσμα κι αυτή της κινητοποίησης των χρηστών αλλά και των συνδικάτων εργαζομένων του νοσοκομείου.

Κάπου 2 μήνες μετά, ενώ εμένα είχε αρχίσει να μου κακοφαίνεται και τα άλλα παιδιά εξακολουθούσαν να είναι απλήρωτα καταλήξαμε να μένει πια μόνο η υπουργική απόφαση για να πάρουμε τα δεδουλευμένα. Η απόφαση ήταν στο υπουργικό γραφείο κι εμείς περιμέναμε τον Αβραμόπουλο να σηκώσει το στυλό του.

Τελικά εδέησε κι όταν όλα φαινόντουσαν να έχουν τακτοποιηθεί (όχι εντελώς, θα δούμε γιατί), βρεθήκαμε μπροστά στην απίστευτη αργοπορία της γραφειοκρατίας του νοσοκομείου. Θα κάνω εδώ μία παρέμβαση. Δεν θα’ πρεπε τώρα που τα προβλήματα λύθηκαν και καλά, να πληρωνόμαστε κάθε μήνα για τη δουλειά που προσφέρουμε, όπως γίνεται παντού έξω, όπως γίνεται με τα κυλικεία του νοσοκομείου;

Η πολιτεία επικαλείται έλλειψη προσωπικού. Όμως, απ’ αυτούς δεν εξαρτάται η πρόσληψη προσωπικού; Τα σωματεία των εργαζομένων στο νοσοκομείο καταγγέλλουν αυτή την κατάσταση. Ουσιαστικά, όλο το βάρος, όπως προείπα, έχει πέσει στην πρωινή βάρδια γιατί δεν μπορούν να στελεχώσουν τις υπόλοιπες.

Πιο νέος, συζητούσαμε μ’ ένα φίλο μου για το πώς, οι μητέρες μας, αν και δεν γνωρίζονταν, μας έλεγαν ακριβώς τα ίδια πράγματα κι είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα πως στις μητέρες, όταν γεννάνε δίνουν ένα βιβλιαράκι με το τι να λένε στα παιδιά τους στην κάθε περίπτωση.

Έτσι μου έκανε εντύπωση πως 2 κυρίες, καλές χριστιανές και γενναιόδωρες και φίλα προσκείμενες στη σημερινή κυβέρνηση, άγνωστες όμως μεταξύ τους μου μίλησαν κι οι 2 για κάποιο «χαρτζιλικάκι» που θα ’πρεπε να πληρώνει η εργοθεραπεία, υπονοώντας ότι η δωρεάν διαμονή και σίτιση που μας προσφέρει το νοσοκομείο, δηλαδή τ’ ασφαλιστικά ταμεία, δηλαδή ο φορολογούμενος, είναι υπεραρκετά, για να ’χουμε κι άλλες απαιτήσεις.

Το μυστήριο της σύμπτωσης των απόψεων των 2 ασχέτων μεταξύ τους κυριών πρέπει να εξηγείται από την παρακολούθηση κάποιου καναλιού στην τηλεόραση. Όπως και να’ χει, ποιο είναι το μήνυμα που έλαβα; Πως μπορεί να ’ναι καλές μαζί μου; Είναι το χριστιανικό τους καθήκον. Αλλά να μην έχω την ψευδαίσθηση ότι έχω δικαίωμα στην αμοιβή για τη δουλειά μου, μετά απ’ όσα κάνει η κοινωνία για μένα.

Ήρθε ίσως η στιγμή να θίξω ένα άλλο θέμα. Συχνά τώρα πλέον, ανάμεσα σ’ εμάς τους νοσηλευόμενους, υπάρχουν αλλοδαποί. Ανάμεσα σ’ αυτούς που γνώρισα ξεχώρισα έναν Αφρικανό και μία Φιλιππινέζα.

Ο πρώτος ερχόταν απ’ την Αιθιοπία. Μου εξήγησε ότι στη χώρα του γίνεται εμφύλιος πόλεμος κι ότι οποιοσδήποτε θέλει να ’χει ένα μέλλον πρέπει να γίνει πρόσφυγας. Μου μίλησε για τις συνθήκες διαβίωσης του στην πατρίδα μας. Πολλά άτομα σ’ ένα ανήλιο διαμέρισμα να μοιράζονται τους ελάχιστους χώρους. Εργασιακή ανασφάλεια, να μην ξέρει τι θα του ξημερώσει από πλευράς δουλειάς, κι ακόμα να φοβάται τους ελέγχους της αστυνομίας παρόλο που, απ’ ότι μου είπε, τα χαρτιά του ήταν εντάξει. Όλα αυτά του δημιούργησαν μεγάλο άγχος, που τον οδήγησε σε εμάς.

Η κοπέλα απ’ τις Φιλιππίνες μου μίλησε για ασταμάτητη εργασία σαν οικιακή βοηθός, μ’ ελάχιστα ρεπό. Είχε την εντύπωση πως η ζωή της δεν της ανήκε πια. Η κοπέλα ήταν πιο τυχερή μέσα στην ατυχία της. Άλλες κοπέλες από τις Φιλιππίνες την επισκέπτονταν κι έτσι είχε κάποια χρήματα για τα απολύτως απαραίτητα. Τον άντρα από την Αιθιοπία αντίθετα τον είχαν αφήσει στην τύχη του. Ούτε επισκέψεις, ούτε χρήματα. Μόνη λύση γι’ αυτόν η τράκα, κυρίως τσιγάρα, καμιά φορά και χρήματα.

Όσον αφορά αυτό που επιθυμούσαν, ο άντρας μου μίλησε για μία καλή δουλειά που θα του επέτρεπε να ζήσει σε καλύτερες συνθήκες η δε κοπέλα για γάμο, ν’ ανοίξει σπιτικό και να αφιερωθεί στα παιδιά της.

Το θέμα είναι ότι στον εντός εισαγωγικών «παράδεισό» μας πολλοί άνθρωποι ζούνε πολύ άσχημα. Καθώς είναι ξεκομμένοι από τη δικιά μας κοινωνία και μακριά από τη δική τους, που τους στήριζε στις άσχημες συνθήκες στις οποίες ζούσαν στην πατρίδα τους, πολλοί θ’ αντιμετωπίσουν ψυχολογικά προβλήματα. Θα ’θελα εδώ να διατυπώσω ορισμένες προτάσεις που άκουσα από ’δω κι από ’κει και μου φάνηκαν σωστές.

Είναι επείγον να δοθεί σ’ όλους τους νοσηλευόμενους το επίδομα της πρόνοιας και φυσικά να μην κόβεται όταν είναι μέσα στο νοσοκομείο. Ο νοσηλευόμενος έχει συνήθως 2 απολαύσεις στην άχαρη ζωή του έγκλειστου. Τα τσιγάρα του, το να παραγγέλνει φαγητό έξω όταν αυτό του νοσοκομείου δεν του αρέσει ή και γενικά, όταν έχει αυτή τη δυνατότητα. Το επίδομα της πρόνοιας είναι αυτό ακριβώς, χρήματα και τσιγάρα και για κανένα σουβλάκι! Κι αυτό βέβαια είναι απλά η πιο συχνή χρήση των χρημάτων της πρόνοιας, μπορώ να σκεφθώ χίλιες δύο άλλες ανάγκες.

Αυτοί που λένε ότι δεν θα ’πρεπε να τους δίνουμε λεφτά για τέτοιες ανθυγιεινές συνήθειες όπως το κάπνισμα, να ’ρθουν εδώ να δουν πόσο αυτό είναι για πολλούς ανθρώπους η μόνη διέξοδος, η μόνη πολυτέλεια.

Ήμουν κάποτε καπνιστής, αλλά βαρέθηκα να μην έχω τη δύναμη να κάνω 5 βήματα, να ξυπνάω με το στόμα σε τέτοια κατάσταση κάθε πρωί, να μυρίζω σαν τασάκι, να ξοδεύω τόσα λεφτά. Έχω όμως ακόμα τη δύναμη της φαντασίας να μπορώ να μπω στη θέση των άλλων.

Οι αποδοχές από την εργοθεραπεία πρέπει, το λιγότερο, να διπλασιαστούν και αμέσως. Με τις τιμές που έχουν τα είδη πρώτης ανάγκης αυτές οι αποδοχές δεν είναι καν το «χαρτζιλίκι» που έλεγαν οι κυρίες, το ποσό είναι τόσο ασήμαντο που θα ήταν για γέλια αν δεν ήταν για κλάματα.

Στα κυλικεία, τα παιδιά κάνουν δύσκολο έργο σε πολύ αντίξοες συνθήκες. Εφτά ώρες μέσα σ’ ένα κλουβί όπου, αν και χρήστες οι ίδιοι, πρέπει να καταφέρουν να συνεννοηθούν με συχνά βαρύτατα ψυχικά άρρωστους ανθρώπους. Αν αυτό είναι εξαντλητικό, για τους νοσηλευτές λόγου χάριν που είναι και καλά, «υγιείς», καταλαβαίνετε τι είναι γι’ αυτούς.

Η πολιτεία το αναγνώρισε αυτό κι αύξησε σημαντικά τις αποδοχές τους. Όμως ακούμε περίεργες φήμες ότι αυτό τώρα το θεωρούνε λάθος. Καλό θα ήταν οι αυξήσεις αυτές να παγιωθούν. Καλό θα ήταν η σύνταξη των γονέων χρηστών να πηγαίνει στους τελευταίους μετά τον θάνατο των πρώτων. Έτσι, και σε συνδυασμό με την εργοθεραπεία, ή κάποια part time δουλειά, να μπορούν να ζήσουν λίγο καλύτερα. Το νοσοκομείο χρειάζεται επιπλέον προσωπικό κάθε είδους, νοσηλευτικό, διοικητικό, επιστημονικό, ώστε να φροντίζει τους νοσηλευόμενους όλη μέρα, και με καλές εργασιακές συνθήκες γιατί αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την καλύτερη φροντίδα αυτών που την έχουν ανάγκη.


* – Εργαζόμενος στις Θεραπευτικές Συνεργατικές Μονάδες (ΘΕ.ΣΥ.ΜΟ.) του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής «Δρομοκαΐτειο», e-mail: syneleysi.thesimo@gmail.com.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Ανεργία και Ψυχική Υγεία

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

της Αναστασίας Τοβή*

Κυρίες και κύριοι, αφού ευχαριστήσω πρώτα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για τη φιλοξενία του στη σημερινή και αυριανή εκδήλωσή μας θα ήθελα να σας δηλώσω πως εκπροσωπώ ένα φάντασμα ή μάλλον δύο φαντάσματα. Θα εξηγήσω τι εννοώ πριν αρχίσετε να τρομάζετε και πριν η λογική επαναστατήσει λέγοντας πως «δεν υπάρχουν φαντάσματα». Το ένα είναι αυτό της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, των δικαιωμάτων μας σαν πολίτες, της επαγγελματικής μας αποκατάστασης, των μεγάλων λόγων που όμως μένουν μόνο λόγια και σπάνια γίνονται έργα. Άλλωστε πώς να γίνουν έργα όταν υπηρετούν με συνέπεια τις πολιτικές σκοπιμότητες κάθε κομματικής απόχρωσης, τις συντεχνιακές λογικές των επαγγελματιών στο χώρο της ψυχικής υγείας και στηρίζουν με τον καλύτερο τρόπο, καριέρες, βιογραφικά και δημόσιες σχέσεις; Τα δικά μας βιογραφικά όμως έχουν διακοπεί απότομα με την έναρξη μίας περιπέτειας υγείας που για τους περισσότερους από μας σημαίνει και τη διακοπή της όποιας κοινωνικής ζωής αλλά και της οικογενειακής και πολλές φορές και της επαγγελματικής πορείας που είχαμε μέχρι τότε. Τότε ήταν που κόπηκε απότομα η προοπτική να είμαστε σαν τους άλλους. Από τότε γίναμε καταναλωτές φαρμάκων, φίλοι με τα χάπια, λες και τα χάπια εκτός από τις παρενέργειες μπορούν να σου προσφέρουν και όνειρα!

Το όνειρο λοιπόν της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης ήταν εύκολο για μας, γεμάτο υποσχέσεις για μια ζωή με δουλειά και αμοιβή, με αξιοπρέπεια και με σιγουριά, σε ένα περιβάλλον που μας «πήγαινε», με συναδέλφους που δεν ήταν ψυχίατροι ούτε νοσοκόμοι, ήταν έτοιμοι να μας ακούσουν, να μας διδάξουν την τέχνη τους και το σημαντικότερο να δουλέψουν μαζί μας. Αυτή ήταν η κατάσταση στις Συνεταιριστικές Θεραπευτικές Μονάδες (Σ.Θ.Ε.Μ.) του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, μία κατάσταση που κράτησε είκοσι χρόνια και που παρά τα προβλήματά της δεν διακόπηκε ούτε μία μέρα. Σκεφθείτε σας παρακαλώ είκοσι χρόνια καθημερινής δουλειάς με το πήγαινε έλα από το σπίτι στο εργαστήριο, με το πεντάωρο ή το οκτάωρο της δουλειάς, το Σαββατοκύριακο να ξεχωρίζει σαν μέρες ξεκούρασης, με την αμοιβή μας κάθε δεκαπέντε μέρες, με τα επιδόματα τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και το καλοκαίρι, με μερικά ταξίδια στο εξωτερικό, όπου βλέπαμε ανάλογες εργασιακές δομές και εκεί ακούσαμε πως όλα αυτά που γίνονταν σε μας, είχαν εκεί πολύ μεγαλύτερη ιστορία, τα θεωρούσαν αυτονόητα δικαιώματα και τα υποστήριζαν, αλλού η εκκλησία, αλλού οι δήμοι και αλλού οι κεντρικές κυβερνήσεις. Δεν θα σας πω πως η κατάσταση που θα σας περιγράψω ήταν θεραπευτική, μπορώ όμως με βεβαιότητα να πω πως είχαμε ένα σύμμαχο στην προσπάθεια να ζήσουμε και να διαχειριστούμε την αρρώστια. Χωρίς να μπαίνω σε θεσμικά, νομικά και φορολογικά ζητήματα εμείς στις Σ.Θ.Ε.Μ., έτσι εισπράξαμε την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, χωρίς να γνωρίζουμε τις άλλες πλευρές της και αφού οι Σ.Θ.Ε.Μ. δεν υπάρχουν πια, νομίζω πως έχω το δικαίωμα να χρησιμοποιώ τον όρο «φάντασμα» γι’ αυτή τη μεταρρύθμιση.

Πάμε τώρα στο δεύτερο φάντασμα, που είναι αυτό που διαδέχθηκε τις Σ.Θ.Ε.Μ.  και που ονομάζεται ΚοιΣΠΕ, κάτω από το βαρύγδουπο όνομα «Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης». Κάτω από τα παχιά λόγια περί συνεταιριστικού πνεύματος, συνυπευθυνότητας, αντιπροσώπευσης των ασθενών (σας θυμίζω πως τα δύο από τα έξι μέλη του διοικητικού συμβουλίου πρέπει να προέρχονται από τους ασθενείς αλλά όχι σε θέσεις προέδρου-γραμματέα-ταμία). Κάτω από τον όρο μονάδα ψυχικής υγείας χωρίς να προβλέπεται καμία απολύτως πάγια και σταθερή χρηματοδότηση· κάτω από την αδιαφορία του ίδιου του υπουργείου για την τύχη τους και για την τύχη μας και επί πλέον για τη Θεσσαλονίκη· κάτω από μικροκομματικές και ιδιοτελείς σκοπιμότητες και ανεπάρκειες μας που έχουν οδηγήσει στην παρακάτω κατάσταση εγκλωβισμού. Έτσι, δεν έχει προσληφθεί κανένας ασθενής στον ΚοιΣΠΕ παρά μόνο 11 άτομα με πρόγραμμα του Υπουργείου Υγείας για ένα χρόνο που έχει ήδη περάσει ο μισός. Επί πλέον έχουν προσληφθεί οκτώ ακόμα άτομα μη ασθενείς με το ίδιο πρόγραμμα και ακόμη επίσης τρία άτομα με πλήρη απασχόληση, μη ασθενείς, σε δουλειές λογιστηρίου, ένας εξωτερικός συνεργάτης λογιστής που αμείβεται σε δουλειές λογιστηρίου και ένας εξωτερικός συνεργάτης λογιστής που αμείβεται με δελτίο παροχής υπηρεσιών. Εμείς πληρωνόμασταν μέχρι τον Απρίλιο από τα χρήματα που είχαν μαζευτεί από τότε που ήμασταν Σ.Θ.Ε.Μ. και στις 15 Μαΐου για πρώτη φορά δεν πληρωθήκαμε καθόλου, ούτε στις 31, και είμαστε σήμερα 7 Ιουνίου χωρίς να γνωρίζουμε πότε θα πληρωθούμε (εκείνο που γνωρίζουμε μόνο είναι πως 55 συνάδελφοί μας θα περιοριστούν στα χρήματα του κινήτρου που θα παίρνουν από το νοσοκομείο και αυτά κάθε 5 ή 6 μήνες). Κι όμως δουλεύουμε και τα χρήματα της δουλειάς μας πάνε στο ταμείο του ΚοιΣΠΕ, άλλο που από 140 ασθενείς που είμαστε στις Σ.Θ.Ε.Μ. σήμερα έχουμε μείνει 100 με συνεχείς υποτροπές και κανένας δεν νοιάζεται γι’ αυτή την υποβάθμιση. Ο τζίρος σε όλες τις δραστηριότητες έχει πέσει κατακόρυφα. Από τη μεριά του ΚοιΣΠΕ θεωρούν πως οι 55 από τους 100 δεν πρέπει να πληρώνονται παρά μόνο από το Ψυχιατρείο με το ποσό του κινήτρου (140-170€) που καταβάλλεται κάθε 5-6 μήνες, ενώ στους υπόλοιπους προτείνουν ποσά από 50 μέχρι 100€ το μήνα και μόνο σε 12 άτομα χαρακτηρισμένα σαν «πρώτα χέρια» η αμοιβή από τη μεριά του ΚοιΣΠΕ θα φτάσει τα 300€ κάθε μήνα. Διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο, κριτήρια σκληρά ιδιωτικοοικονομικά που πετούν έξω από τον ΚοιΣΠΕ όσους έχουν περισσότερο ανάγκη να ωφεληθούν και απειλές πως θα κλείσουν τα εργαστήρια. Και όλα αυτά σε έναν «κοινωνικό συνεταιρισμό» του οποίου είμαστε όλοι μας μέλη, αλλά που από την αρχή έγινε η μετοχική του σύνθεση με τέτοιο τρόπο που ώστε μη μπορούμε να αντιστρέψουμε αυτή την κατάσταση. Σ’ αυτόν συμβαίνει το παράλογο να είμαστε μέτοχοι αλλά όχι εργαζόμενοι. Προσωπικά νιώθω ντροπή να είμαι μέλος στο διοικητικό συμβούλιο, έχω κουραστεί να μειοψηφώ σε κάθε συζήτηση που γίνεται εκεί μέσα και να μην συγκινείται κανείς. Για όλα αυτά έχει ενημερωθεί ο διοικητής του ψυχιατρείου, αλλά σήκωσε τα χέρια ψηλά λέγοντας πως δεν μπορεί να παρέμβει στην κατάσταση, γιατί δεν είναι δική του δουλειά αλλά του ΚοιΣΠΕ. Συνεχίζει όμως τις  μετακινήσεις ανθρώπων που όλα αυτά τα χρόνια μας στήριξαν και δούλεψαν μαζί μας· μπορεί να μεταφέρει στελέχη με πείρα και γνώση σε δουλειές άσχετες (γρ. προσωπικού, γραμματείες, ακόμα και μέσα στις κλινικές). Φαίνεται πως από κει υπηρετούν καλύτερα τον άνθρωπο που πάσχει…

Τα ίδια περίπου με όσα σας λέω, τα έδωσα γραπτά στα χέρια του υφυπουργού και του υπουργού του κ. Αβραμόπουλου πριν από 1 μήνα που είχε επισκεφθεί το ψυχιατρείο στη Θεσσαλονίκη. Θέλετε να μάθετε τη συνέχεια; Καμία συνέχεια! «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω» είναι σήμερα η φωνή μας! Δεν θέλω να σας παρασύρω σε απαισιοδοξία, αλλά όλο και περισσότερο πιστεύω πως όσα για μας είναι σημαντικά, όσα είναι η ίδια μας η ζωή, φαντάζουν μικρά κι ασήμαντα για τους μεγάλους. Νομίζω πως για να διεκδικήσουμε μια ζωή με αξιοπρέπεια, θα πρέπει να αγωνιστούμε γι’ αυτό. Με όσους περισσότερους συναντηθούμε στον αγώνα αυτό, τόσο μικρότερη θα είναι η μοναξιά μας και θαρρώ πως αυτό ισχύει για όλους μας, ανεξάρτητα από ψυχιατρική εμπειρία. Αφήστε που μπορεί να διώξουμε και τα φαντάσματα όταν μας δουν πως είμαστε πολλοί. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.


* – Mέλος του Δ.Σ. των ΚοιΣΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης, εκπρόσωπος της κατηγορίας Α.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Πως βιώνει κάποιος την επαφή του με το σύστημα υγείας

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

της Βίκυ Σταμούλη *

Καλησπέρα. Με λένε Βίκυ και θα μιλήσω για το πώς μπορεί να βιώσει κάποιος την επαφή του με το σύστημα Ψυχικής Υγείας. H προβληματική που θέλω να αναδείξω πηγάζει μέσα από την προσωπική μου εμπειρία. Η ανάγκη που με ώθησε να μιλήσω για το πώς κάποιος μπορεί να βιώνει την επαφή με το σύστημα ψυχικής υγείας, είναι γιατί πιστεύω πως είναι μία οπτική γωνία που μας φανερώνει πως λειτουργεί απέναντι στον άνθρωπο, που ήδη έχει μία δυσκολία και έχει έρθει σε επαφή μ’ αυτό.

Αυτό που λογικά περιμένεις, τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση, είναι μία ανακούφιση ότι όλα θα πάνε καλά, να μην φοβάσαι. Δεν είσαι μόνος σ’ αυτή τη δοκιμασία και ότι δεν είσαι διαφορετικός. Αυτό που τελικά αποκόμισα με την πρώτη επαφή μου είναι η μεγιστοποίηση σε ποιότητα αλλά και ποσότητα των ήδη υπαρχόντων συναισθημάτων. Λέγοντας ποιοτικά εννοώ ότι πήραν κι άλλα χαρακτηριστικά, ενώ ποσοτικά μεγάλωσε η ένταση.

Η αίσθηση, η οποία κυριάρχησε ήταν ότι εγώ είχα το πρόβλημα, κακώς που το είχα και έπρεπε να αλλάξω. Αυτό λειτούργησε πολύ πιεστικά, αφού δεν υπήρχε χώρος για τα συναισθήματά μου. Ο μόνος χώρος που μου υποδείχθηκε ήταν ο εγκλεισμός σε νοσοκομείο όπου και εκεί ο στόχος ήταν η αλλαγή και όχι η κατανόηση σε ότι περνούσα. Δεν αντιμετωπίστηκα σαν ένας κανονικός άνθρωπος με μία συναισθηματική δυσκολία αλλά σαν ένας μη κανονικός, που έπρεπε να επιστρέφει στην κανονικότητα, την οποία πραγματικά δεν ξέρω ποιος έχει το δικαίωμα να την ορίσει.

Με το βίαιο εγκλεισμό, θεωρείσαι ότι είσαι επικίνδυνος για σένα και για τους άλλους και απομονώνεσαι από το κοινωνικό σύνολο. Όσο είσαι έγκλειστος νιώθεις πολύ έντονα την καταστολή και βρίσκεσαι σε μία παρακολούθηση συνεχή κι έναν έλεγχο. Το συναίσθημα που αυτομάτως σου δημιουργείται είναι η τιμωρία. Ό,τι έχεις κάνει κάτι κακό κι ότι εσύ φταις. Όταν βγαίνεις από τον προσωρινό εγκλεισμό νιώθεις τραγικά ξένος όπου πρέπει να γίνεις γνωστός. Η αποτυχία είναι γύρω σου.

Πέραν όμως του βίαιου εγκλεισμού, η καταστολή μπορεί να προκληθεί είτε μέσω ανθρώπινης παρουσίας (του θεραπευτή) είτε μέσω φαρμάκων, είτε μέσω της θεραπευτικής αγωγής. Όταν βρίσκεσαι απέναντι από έναν θεραπευτή, δεν είναι λίγες οι φορές που νιώθεις τη δικτατορία της ψυχικής γνώσης. Ο ειδικός είναι αυτός που η γνώση του υπερκαλύπτει τη γνώση που έχει το άτομο το οποίο αντιμετωπίζει συναισθηματικές δυσκολίες. Νιώθεις πιο λίγο εσύ κι πιο πολύ αυτός. Το συναίσθημά σου έχει σημασία ως σύμπτωμα και ορίζεσαι σαν άνθρωπος από μία σειρά συμπτωμάτων. Ένας άνθρωπος δεν είναι ποτέ μία σειρά συμπτωμάτων αλλά ένα σύνολο εμπειριών, εικόνων, πραγμάτων της αλληλεπίδρασής του με το περιβάλλον και πάει λέγοντας. Όσες φορές αντιμετωπίστηκα σαν σύμπτωμα, η εικόνα που μου δημιουργήθηκε για τον θεραπευτή που είχα απέναντι ήταν ότι είχε το σύμπτωμα της θεραπείας.

Υπάρχουν και θεραπευτές που θεωρούν τη θεραπευτική αγωγή ως τη μόνη λύση. Πιστεύουν αποκλειστικά στη φαρμακοθεραπεία και δεν σου δίνουν άλλη εναλλακτική. Ξαφνικά οι δυσκολίες της καθημερινότητας σου αντιμετωπίζονται μόνο μ’ ένα χάπι. Νομίζω ότι αυτό είναι ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Οι δυσκολίες που μπορεί να έχει ο καθένας μας είναι υπαρκτές και μόνο με πράξη μπορούν ν’ αντιμετωπιστούν και όχι μόνο μ’ ένα χάπι. Αυτές οι πράξεις μπορούν να έχουν μία δυναμική η οποία είναι ίση με τη δυναμική της θεραπείας.

Τελειώνοντας θέλω να τονίσω ότι τις περισσότερες φορές η επαφή με το σύστημα Ψυχικής Υγείας χάνει την ανθρωπιά της και λαμβάνει χώρα μία κατάσταση η οποία σε καταστέλλει, σε αντιμετωπίζει ως σύμπτωμα, σε κατακερματίζει, σε κατηγοριοποιεί, σε αναγκάζει και σε πιέζει να γίνεις μέρος της κανονικότητας. Χωρίς να σου αφήνει χώρο για τα πραγματικά σου αισθήματα. Και αυτό είναι μία κατάσταση θεραπευτική;


[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Η αυτονομία είναι θεραπευτική

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

της Μαρία Σταμοπούλου *

Χαιρετίζουμε το 1ο συνέδριο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που πρόκειται να ασχοληθεί με πολλά φλέγοντα θέματα.

Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

Χαιρόμαστε γι’ αυτή τη συνάντηση, γιατί θ’ ακουστούν σκέψεις, απόψεις, εμπειρίες και θα νιώσουμε συναισθήματα που μπορεί να μας κάνουν καλύτερους και πιο δυνατούς.

Εμείς, οι λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ζητούμε ισότιμη μεταχείριση σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Αυτό, θα πρέπει πρώτοι να το βροντοφωνάξουμε εμείς οι ίδιοι.

Όχι διακρίσεις, στιγματισμός και απόρριψη.

Είναι άδικο.

Είμαστε και αισθανόμαστε ενεργοί πολίτες αυτής της χώρας.

Αν κάποιες συγκυρίες και δυσκολίες της ζωής, καθώς επίσης και ευαισθησίες μας, μας οδήγησαν στους χώρους του νοσοκομείου, αυτό δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν θεραπεύεται ή τουλάχιστον δεν απαλύνεται.

Τολμούμε να πούμε, ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί στον κάθε άνθρωπο, μεγαλώνοντας και ζώντας σε περιβάλλον παντελώς ακατάλληλο γι’ αυτόν.

Θέλουμε να προτρέψουμε τους γονείς να είναι ήπιοι με τα παιδιά τους και όχι αυταρχικοί και αδιάλλακτοι, γιατί τα τραύματα που αποκτούν κατά την παιδική και εφηβική τους ηλικία, κατά τη γνώμη μας, τους ακολουθούν σε όλη τους τη ζωή. Και επανερχόμαστε στο θέμα που μας αφορά και μας «καίει» θα μπορούσαμε να πούμε.

Πολλές φορές, οι περισσότεροι από εμάς ή και όλοι μας, μοιάζουμε με μία βόμβα που είναι έτοιμη να εκραγεί. Και αυτό, γιατί καταπιέζουμε τα συναισθήματά μας και δεν αισθανόμαστε ότι πνέει ο άνεμος της ελευθερίας γύρω μας. Αυτό θα πρέπει να πάψει να ισχύει. Μόνοι μας μπορούμε να το πετύχουμε, φτάνει να μην κρυβόμαστε.

Να λέμε την αλήθεια, με τόλμη και θάρρος. Τι πιο λογικό από αυτό; Έτσι μόνο μπορούμε να «ανθίσουμε» και να πέσουν τα αόρατα τείχη που μας περιβάλλουν.

Πρέπει να ανατρέψουμε το κατεστημένο και μπορούμε.

Πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για τον εαυτό μας και όχι συμβιβαστικοί και δυστυχείς. Στο χέρι μας είναι να το πετύχουμε, κυρίως με τον διάλογο.

Διάλογο για παράδειγμα με τους ανθρώπους της διπλανής πόρτας.

Σ’ αυτό, βέβαια, θα πρέπει να συμβάλλουν σημαντικά και άλλοι παράγοντες, όπως πολιτεία, διάφοροι πολιτικοί και κοινωνικοί φορείς.

Εμείς, οι εργαζόμενοι στις Θεραπευτικές Συνεργατικές Μονάδες (ΘΕ.ΣΥ.ΜΟ) του Δρομοκαϊτείου, αγωνιζόμαστε για τον αποστιγματισμό, την κατάργηση δικαστικής απόφασης εισαγωγής στο Νοσοκομείο για τα άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα και για πολλά άλλα θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία.

Πριν από κάποιο διάστημα, αντιμετωπίσαμε ένα πολύ σοβαρό οικονομικό πρόβλημα, το οποίο προέκυψε, επειδή εργαζόμαστε κανονικά για έναν ολόκληρο χρόνο, χωρίς να αμειβόμαστε. Αντιδράσαμε σ’ αυτό.

Στη 2η συνέλευση που είχαμε, αποφασίστηκε πενθήμερη στάση εργασίας, όπως και έγινε.

Κατόπιν επίσης παρεμβάσεων διαφόρων υπευθύνων προς το Υπουργείο, μετά από λίγες ημέρες ο υπουργός υπέγραψε τις εγκρίσεις για την πληρωμή μας.

Κι έτσι, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα άρχισε η πληρωμή μας.

Παρ’ όλα αυτά, δεν είμαστε καθόλου ικανοποιημένοι, γιατί τα χρήματα δίνονται σε δόσεις και με μεγάλη καθυστέρηση.

Αλλά αυτό δεν μας πτοεί. Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε μέχρι να πετύχουμε το αυτονόητο, όπως αύξηση του εξευτελιστικού ποσού που αμειβόμαστε -150€ μηνιαίως και χωρίς ασφάλιση για ημιαπασχόληση.

Γι’ αυτό και για όλα τα θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία, βρισκόμαστε στα βήματα ίδρυσης Σωματείου με την επωνυμία «Αυτονομία», γιατί πιστεύουμε ότι «η αυτονομία είναι θεραπευτική».

Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι κι εμείς έχουμε τις ανάγκες μας, τους στόχους μας και τα όνειρά μας και αυτά κάποια στιγμή θα πρέπει να πραγματοποιηθούν και να υλοποιηθούν.

Τέλος, προτείνουμε να δημιουργηθούν Συνομοσπονδίες, ώστε να ακούγεται μία φωνή σε όλη την Ελλάδα.

Ευχαριστώ.


* – Εργαζόμενη στο κηροποιείο των ΚοιΣΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Σωματείο «Αυτοεκπροσώπησης» και ομάδα «Αυτοεκπροσώπησης ευπαθών κοινωνικών ομάδων»

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

του Λεονάρδου Σκόρδου *

Καλημέρα σας.

Κατ’ αρχήν αγαπητοί φίλοι και φίλες σας χαιρετώ και ελπίζω να είστε όλοι καλά. Ονομάζομαι Λεονάρδος Σκόρδος, είμαι πρόεδρος του σωματείου «Αυτοεκπροσώπηση» και συντονιστής της ομάδας «Αυτοεκπροσώπησης Κοινωνικών Ευπαθών Ομάδων».

Το σωματείο ιδρύθηκε το 2007 με τη βοήθεια της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. (Πανελλαδική Ένωση για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και Επαγγελματική Επανένταξη) στο χώρο του Κεντρικού Κοινωνικού Διαλόγου της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Η προσπάθειά μας υποστηριζόταν και υποστηρίζεται από την Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε αλλά το σωματείο χαρακτηρίζεται από ανεξάρτητη και αυτόνομη δράση σε θέματα που αφορούν τα άτομα με ψυχικές δυσκολίες σύμφωνα με τις αρχές της Ε.N.U.S.P. και το παγκόσμιο δίκτυο W.N.S.P. Το σωματείο ήταν ένας από τους σκοπούς της ομάδας αυτοβοήθειας και ενδυνάμωσης. Η ομάδα αυτή δεν ήταν θεραπευτική, αλλά είχε σαν στόχο να βοηθήσει και να ενδυναμώσει ψυχολογικά τους χρήστες που παίρνουν μέρος σ’ αυτή, μέσα από τη φιλία και την αλληλεγγύη των μελών της, την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με τους χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, την έκδοση της τριμηνιαίας εφημερίδας και τέλος βέβαια τη δημιουργία του σωματείου.

Η ομάδα γινόταν από τον Νοέμβρη του 2001 μέχρι τον Οκτώβριο του 2006 στην Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. στο χώρο του Κέντρου Κοινωνικού Διαλόγου κάθε Δευτέρα απόγευμα. Υπεύθυνος της ομάδας ήμουν εγώ και την εποπτεία είχε μία επαγγελματίας ψυχικής υγείας. Η προσπάθειά μας υποστηριζότανε από το Δ.Σ. της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Την ιδέα της ομάδας μας την έδωσε ένας Ολλανδός πρώην χρήστης και μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Χρηστών και Επιζησάντων από την Ψυχιατρική (Ε.N.U.S.P.), o Clemens Huiting. Σ’ αυτή την προσπάθειά μας βοήθησε και ένα βιβλίο-οδηγός του ΗUMLET TRUST, το οποίο μεταφράστηκε και εκδόθηκε από την Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. όπου αναλύονται τα βήματα για τη λειτουργία της ομάδας. Κατ’ αρχάς, η ομάδα αυτή ξεκίνησε με βασικό πυρήνα τους 4 εργαζόμενους χρήστες της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. πριν από 7 χρόνια και σιγά σιγά προστέθηκαν και άλλα μέλη από άλλους φορείς και δομές της Αθήνας.

Επίσης, η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. υλοποιεί το σχέδιο δράσης «Σύσταση Οργάνου Αυτοεκπροσώπησης μελών ευπαθών κοινωνικών ομάδων» με στόχο την επαγγελματική αποκατάσταση και ένταξη. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την Ειδική Υπηρεσία Συγχρηματοδοτούμενων Ενεργειών από το Ε.Κ.Τ. και εντάσσεται στο Ε.Π. «Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση» («Δράσεις Ενίσχυσης της Απασχόλησης Ανέργων με την ενεργό συμμετοχή μη κυβερνητικών οργανώσεων»).

Το θέμα που θα παρουσιάσουμε είναι πολύ σημαντικό και θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή σ’ αυτό. Θα ήθελα να αρχίσω λέγοντας ότι οι χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας (ΧΥΨΥ) πρέπει να κάνουν ένα βήμα μπροστά, δηλαδή να συμμετέχουν στα κοινά άλλα και πιο ειδικά στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Στο πεδίο της μειονεξίας, υπάρχουν πολλές ειδικές συνθήκες που επηρεάζουν τις συνθήκες ζωής ατόμων ευπαθών ομάδων. Άγνοια, παραμέληση, προκατάληψη, στιγματισμός και φόβος είναι κοινωνικοί παράγοντες που μέσα από την ιστορία της μειονεξίας απομόνωσαν αυτά τα άτομα και καθυστέρησαν την ανάπτυξή τους. η ύπαρξη ελπίδας είναι σημαντική στην ανάρρωση, γι’ αυτό και όλη η δράση είναι στενά δεμένη με την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών των μελών ευπαθών κοινωνικά ομάδων.

Από την εμπειρία μου γνωρίζω ότι οι χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας ζουν απομονωμένοι. Οι περισσότεροι από αυτούς σε νοσοκομεία, στα σπίτια τους ή σε ξενώνες. Βέβαια ένας πολύ σημαντικός λόγος που δεν προσπαθούν είναι ότι ζουν χρόνια στον αποκλεισμό. Δεν τους έχει δοθεί η ευκαιρία να εργαστούν και να μπουν στον επαγγελματικό στίβο. Το κράτος πρέπει να τους δώσει μία ευκαιρία να εργαστούν όπως έχει κάνει σε κάποιες περιπτώσεις είτε στον ιδιωτικό είτε στο δημόσιο τομέα. Όσον αφορά τη συμμετοχή των εργαζομένων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα στις αποφάσεις των Δ.Σ. στη χώρα μας είναι ανύπαρκτη. Ακόμα και εκείνοι που εργάζονται, καταπατούνται τα δικαιώματά τους και δεν αμείβονται ικανοποιητικά.

Υπήρχε λοιπόν επιτακτική ανάγκη να δημιουργηθεί ένα αυτόνομο και ανεξάρτητο σωματείο από άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα σε πανελλαδικό επίπεδο, το οποίο να αγωνίζεται για τα δικαιώματά τους τόσο στον κοινωνικό όσο και στον οικονομικό τομέα. Έτσι δημιουργήσαμε το σωματείο «Αυτοεκπροσώπηση» χρηστών υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Εκπροσώπηση ενός ανθρώπου σημαίνει ότι κάποιο άλλο άτομο μιλά και δρα εκ μέρους του παρουσιάζοντας την κατάσταση σαν να τη ζει ο ίδιος. Σε πολλές περιπτώσεις άτομα κοινωνικά ευπαθών ομάδων, συχνά δυσκολεύονται να εκφραστούν ή οι απόψεις τους δεν γίνονται σεβαστές.

Αυτοεκπροσώπηση σημαίνει ότι ένα άτομο μιλά και δρα για τον εαυτό του. Πολλοί χρήστες υπηρεσιών μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους αν τους δοθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες και η σωστή πληροφόρηση. Σε αυτή την περίπτωση δεν θα χρειάζονται έναν εκπρόσωπο, αλλά θα μπορούν οι ίδιοι να κινητοποιηθούν ή να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους και να υποβάλλουν προτάσεις στην κατεύθυνση της κοινωνικοοικονομικής τους ενσωμάτωσης.

Στο παρελθόν, η κοινωνική πολιτική στόχευε στην προσαρμογή των ατόμων στις μειονεξίες τους. Τώρα, όμως, η ενσωμάτωση μάλλον παρά η προσαρμογή φαίνεται να είναι το κλειδί για την ένταξή τους στην ενεργή κοινωνία. Η νέα προσέγγιση βασίζεται στην κοινή δέσμευση για την αναγνώριση και απομάκρυνση των φραγμών για ίσες ευκαιρίες, για την προώθηση σε πλήρη συμμετοχή των μειονεκτούντων ατόμων σε όλες τις πλευρές της ζωής.

Βασικός στόχος λοιπόν του σωματείου «Αυτοεκπροσώπηση» και της ομάδας «Αυτοεκπροσώπησης Ευπαθών Κοινωνικών Ομάδων» είναι η ενδυνάμωση της ικανότητας αυτοεκπροσώπησης των ευπαθών κοινωνικά ομάδων και των χρηστών υπηρεσιών ψυχικής υγείας ώστε να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και στη διαμόρφωση πολιτικών για την αγορά εργασίας και ισότιμων ευκαιριών ένταξης. Επίσης, άλλοι σημαντικοί στόχοι είναι ο αποστιγματισμός, η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, η εκπροσώπησή τους σε εθνικό και διεθνές επίπεδο και η εξασφάλιση καλών συνθηκών στον τομέα της κοινωνικοοικονομικής ενσωμάτωσης.

Η Ομάδα «Αυτοεκπροσώπησης Ευπαθών Κοινωνικών Ομάδων» επικοινωνεί με δομές ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης (ξενώνες, οικοτροφεία, κέντρα ημέρας, νοσοκομεία, κ.λπ.) για την ανάπτυξη προβληματισμού, έτσι ώστε να αγωνιστούμε μαζί για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και την παροχή ισότιμων ευκαιριών ένταξης.

Επιδιώκουμε την ενημέρωση και τη δικτύωση με τους κοινωνικούς και εργοδοτικούς φορείς που θα έχει σαν στόχο την κοινωνική–επαγγελματική επανένταξη, την απαλλαγή από το κοινωνικό στίγμα, το οποίο επιβαρύνει την κοινωνική ταυτότητα του ατόμου, με αποτέλεσμα το άτομο να εκτιμάται ως διαφορετικό, περιορισμένο, ανεπαρκές, στην καθημερινή απασχόληση και στην οικονομική ανεξαρτησία. Επιδιώκουμε την προσωπική επαφή γιατί πιστεύουμε ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να προσκληθούν μέλη στο σύλλογο και στην Ομάδα «Αυτοεκπροσώπησης ευπαθών κοινωνικών ομάδων». Στόχος είναι η ενιαία δράση και εν γένει ο συντονισμός ενεργειών, δραστηριοτήτων και πολιτικών για την εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών στην πραγματοποίηση της κοινωνικοοικονομικής ενσωμάτωσης και επαγγελματικής απασχόλησης.

Οι βασικοί σκοποί του σωματείου και της ομάδας «Αυτοεκπροσώπησης Ευπαθών Κοινωνικών Ομάδων» είναι οι εξής:

Α) Ο αποστιγματισμός.

Σύμφωνα με τον γενικότερο ορισμό, το στίγμα είναι η απώλεια της κοινωνικής θέσης και η διάκριση που προκαλείται από αρνητικά στερεότυπα. Το στίγμα είναι μία πολύπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει: «κόλλημα ετικέτας», στερεότυπα, αποξένωση, απώλεια της κοινωνικής θέσης και διάκριση, όπως επίσης και συναισθηματικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στη διαδικασία μεταξύ αυτού που στιγματίζεται και αυτού που στιγματίζει. Η αλληλεπίδραση των διαφόρων διαδικασιών ενισχύουν η μία την άλλη μέσω θετικής ανατροφοδότησης. Η βασική διαφορά μεταξύ στερεοτύπων και στίγματος είναι η κατοχή δύναμης. Δεν θα υπήρχε το στίγμα χωρίς την εξάρτηση, χωρίς ανθρώπους οι οποίοι μέσω των αποφάσεών τους να επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τις ζωές των κοινωνικά ευπαθών ομάδων. Προσπαθούμε λοιπόν να ευαισθητοποιήσουμε σειρά από κοινωνικούς φορείς και φορείς των εργοδοτών για την ισότιμη ένταξη στην αγορά εργασίας.

Β) Η προβολή και η προώθηση των θέσεων όσον αφορά τα δικαιώματα των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα.

Γ) Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης όσον αφορά τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα των ατόμων αυτών.

Δ) Η ενθάρρυνση των χρηστών στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Ε) Η συνεργασία με συλλόγους, σωματεία και οργανώσεις επαγγελματιών ψυχικής υγείας και γονέων.

Στ) Η διεκδίκηση των θέσεων όσον αφορά τα δικαιώματα των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα και η προώθηση στην απασχόληση και συμμετοχή στους ΚοιΣΠΕ.

Κλείνοντας αυτή την ομιλία θα ήθελα να σας ευχαριστήσουμε για τη συμμετοχή σας και να προσθέσω ότι σε συλλογικά προβλήματα δεν χωρούν ατομικές λύσεις και ότι όσοι βρισκόμαστε εδώ έχουμε χρέος να πληροφορήσουμε την κοινωνία για το ποια είναι η κατάσταση στο χώρο της ψυχικής υγείας και να δράσουμε συλλογικά και ενωτικά. Σας καλώ όλους να ενώσουμε τη φωνή μας, να παρουσιάσουμε τις πραγματικές μας δυνατότητες ενάντια στην πλαστή εικόνα που κάποιοι θέλουν να συντηρούν για εμάς.

Τέλος θα ήθελα να σας διαβάσω το ψήφισμα του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των Κρατών Μελών που συνεδρίασαν στις 20 Δεκεμβρίου 1996 για την ισότητα ευκαιριών για άτομα με μειονεξίες, όπου μεταξύ των άλλων λέει:

«όλα τα μειονεκτούντα άτομα, όποια και αν είναι η καταγωγή και η φύση της μειονεξίας τους, πρέπει να δικαιούνται πρόσθετων συγκεκριμένων μέτρων που σκοπεύουν στην εξέλιξη της κοινωνικής και επαγγελματικής τους ενσωμάτωσης».

Ευχαριστώ πολύ.


* –  Πληροφορίες για το Σωματείο Χρηστών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας «Αυτοεκπροσώπηση» στην ιστοσελίδα της Πανελλαδικής Ένωσης για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και την Επαγγελματική Επανένταξη(ΠΕΨΑΕΕ) http://www.pepsaee.gr,  Διεύθυνση: Χαρίσσης 6 Αθήνα, 10439, τηλ. & fax: 210 8818946, e-mail: pepsaee@otenet.gr.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Προβλήματα του ΚοιΣΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

της Γεωργία Παπακωνσταντίνου

Καλησπέρα σας. Ονομάζομαι Παπακωνσταντίνου Γεωργία και εδώ και 6 μήνες εργάζομαι στους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ) Δυτικής Θεσσαλονίκης, στο ραφείο.

Αυτή η χώρα, η Ελλάδα που διέδωσε τον πολιτισμό σ’ όλο τον κόσμο, έχει κάνει πολύ μικρή πρόοδο σ’ αυτό που λέμε ψυχικά ασθενή. Όταν δεν υπάρχει ενημέρωση για την ψυχική ασθένεια λογικό είναι να υπάρχει προκατάληψη σε πολλούς τομείς.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι το θέμα της δουλειάς. Αν κάποιος από τους ψυχικά ασθενείς ζητήσει δουλειά θα βρει μπροστά του την προκατάληψη και τον ρατσισμό. Αν ζητήσει δουλειά από 10 εργοδότες, ζήτημα είναι αν ο ένας του δώσει δουλειά ακόμη και αν έχει όλα τα προσόντα. Πιο εύκολα βρίσκουν δουλειά τα άτομα με κινητικά προβλήματα παρά οι ψυχικά ασθενείς. Αυτό πρέπει να αλλάξει, να μην αφήνουμε τον φόβο μας να μας κυριεύει και να κλεινόμαστε όλο και πιο πολύ μέσα στο σπίτι μας. Πρέπει να παλεύουμε καθημερινά να βγούμε από το αδιέξοδο που βρισκόμαστε. Έχουμε τα ίδια προβλήματα και τις ίδιες ανάγκες μ’ αυτούς που θέλουν να λέγονται φυσιολογικοί άνθρωποι και παλεύουμε για ένα καλύτερο αύριο με αξιοπρέπεια και με δυνάμεις όσο μας το επιτρέπει η ασθένειά μας.

Είναι καλύτερο για εμάς που είμαστε ψυχικά ασθενείς να δουλεύουμε και να πληρωνόμαστε έστω και για λίγες ώρες και να ξέρουμε ότι κάνουμε κάτι χρήσιμο, παρά να παίρνουμε μία ξερή σύνταξη ή το επίδομα της πρόνοιας και να καθόμαστε μέσα στο σπίτι χωρίς να έχουμε στόχο για το πώς θα περάσουμε την κάθε μέρα μας. Η κάθε μέρα θα είναι η ίδια, θα σκεφτόμαστε συνέχεια τα ίδια πράγματα, άσχημα τις περισσότερες φορές. Δεν έχουμε έτσι κίνητρο ούτε να ντυθούμε, ούτε να περιποιηθούμε το σπίτι μας και τον εαυτό μας και τέλος έτσι γυρίζουμε μέσα στο ψυχιατρείο.

Έχετε αναρωτηθεί άραγε τι έχει αλλάξει από τον καιρό που λέγαμε «ο τρελός του χωριού»; Όχι πολλά πράγματα. Αυτό που άλλαξε είναι η προσφώνηση: «ψυχικά ασθενής». Υπάρχει η ίδια νοοτροπία τη συμπεριφορά, να μην τον υπολογίζουμε και να μην του δίνουμε δουλειά, να τον χτυπάμε φιλικά στην πλάτη, να λέμε τον καημένο και να του πετάμε ένα ξεροκόμματο. Λες και δεν είναι άνθρωπος αλλά ένας απόκληρος της κοινωνίας που είναι βάρος. Αυτό σημαίνει απομόνωση. Γι’ αυτό πρέπει ν’ ανοίξουμε όλοι την καρδιά μας και το μυαλό μας να τους αγκαλιάσουμε για ένα καλύτερο αύριο. Ευχαριστώ.


[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]

Πως ανατρέπεται η κυρίαρχη προκατάληψη του επικίνδυνου ή ανεύθυνου ψυχικά πάσχοντος

Απρίλιος 2, 2010 Τα σχόλια έχουν κλείσει

του Ιωάννη Καρτεράκη

Εδώ και αρκετές δεκαετίες (για να μην πούμε εδώ και αιώνες ώστε να χρειαστεί να ανατρέχουμε στα άσυλα της ιστορίας), το άτομο με ψυχιατρική εμπειρία γίνεται αποδέκτης βίας, καταπίεσης και περιορισμού τόσο σε πολιτικό όσο και σε κοινωνικό και σε προσωπικό επίπεδο, μέσα σ’ ένα κλίμα σιωπηρής συγκατάβασης για ό,τι του συμβαίνει. Κι αυτό, γιατί υπάρχει η σκόπιμα συντηρούμενη προκατάληψη του επικίνδυνου ή ανεύθυνου ψυχικά πάσχοντος. Αυτή συντηρείται τόσο από την άγνοια του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου –αφού μία ψυχική εμπειρία είναι ένα θέμα ταμπού– όσο και από τον φόβο που καλλιεργείται από τα ΜΜΕ που τόσο επηρεάζουν τη συλλογική συνείδηση· το ψυχιατρικό κατεστημένο με την κλινική επιστημοσύνη των διαγνώσεων και την αυθεντία της γνώσης, που προσδίδει στους ανθρώπους ετικέτες ασθενειών, με ό,τι αυτές συνεπάγονται· τα συμφέροντα των φαρμακοβιομηχανιών και των φαρμακευτικών εταιρειών που εκμεταλλεύονται όλο αυτό το σύστημα στο βωμό του κέρδους· και φυσικά την κακή παιδεία που παγιώνει αυτή τη ζοφερή κατάσταση.

Το άτομο με ψυχιατρική εμπειρία δεν φαίνεται, δεν ακούγεται πουθενά. Υπάρχει αλλά προς τα έξω δεν έχει υπόσταση, κρύβεται, εμφανώς είναι «ανύπαρκτος»· ένας «απόβλητος», ένας «παρίας» μέσα σε μία κοινωνία που χαίρει άκρας υγείας. Γιατί η κοινωνία κάνει λόγο γι’ αυτόν μόνο και μόνο για να επιβεβαιώσει αυτή την καθώς πρέπει «υγεία» της, μέσα από την ακύρωση ή την εξόντωσή του. Πόσο υποκριτικό, δεν νομίζετε;

Κι όμως δεν είμαστε Η Αρρώστια, δεν είμαστε Η Νόσος, είμαστε άνθρωποι.

Ήρθε η ώρα να ανατρέψουμε αυτή την κυρίαρχη αντίληψη, να ορθώσουμε ανάστημα, να σηκώσουμε το κεφάλι ψηλά. Να προχωρήσουμε όλοι μαζί μπροστά και να εκφέρουμε λόγο. Πως; Μέσα από την αυτό-οργάνωσή μας μέσα από ομάδες αυτοβοήθειας σε τοπικό επίπεδο όσο και ευρύτερα με τη δημιουργία ενός πανελλήνιου δικτύου, που θα προάγει τα δικαιώματα των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία.

Η εμπειρία στα Χανιά, με το Κίνημα Αυτοβοήθειας Χρηστών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Κ.Α.Χ.Υ.Ψ.Υ.) δείχνει ότι μία τέτοια κίνηση είναι εφικτή.

Η ομάδα λειτουργεί εδώ και καιρό χωρίς τη βοήθεια ειδικών. Μέσα από τις ποικίλες δράσεις της (π.χ. ραδιοφωνικές εκπομπές, κινηματογραφικές προβολές, έκδοση περιοδικού, και άλλες δραστηριότητες όπως κουκλοθέατρο), οι οποίες στοχεύουν σε ένα άνοιγμα πνεύματος και ψυχής, μέσα σ’ ένα κλίμα δημιουργίας, επικοινωνίας, κατανόησης και επαφής με την ευρύτερη κοινότητα που αγκαλιάζει, σέβεται και αποδέχεται τη διαφορετικότητα του καθενός, οι προκαταλήψεις καταρρίπτονται, ο κόσμος προβληματίζεται, ενημερώνεται και ευαισθητοποιείται στα θέματα ψυχικής υγείας απλά και άμεσα.

Αργά αλλά σταθερά, δημιουργείται ένας πυρήνας ο οποίος όλο διευρύνεται. Ναι, πραγματοποιήθηκε μία τέτοια κίνηση, ένα άνοιγμα στον κόσμο σπάζοντας τον αποκλεισμό μας.

Παράλληλα, μέσα από τις συναντήσεις των μελών του κινήματος, όπου στηρίζουμε ο ένας τον άλλο σε ψυχικό, συναισθηματικό επίπεδο, μοιραζόμαστε προβληματισμούς και δραστηριότητες, ενώ δημιουργούμε φιλίες, όλα σε ένα κλίμα κατανόησης και αλληλεγγύης.

Αφού μία τέτοια κίνηση έγινε στα μικρά Χανιά, είμαι σίγουρος ότι μπορεί να γίνει και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Ήδη το συνέδριο αυτό, η συνάντησή μας από διάφορα μέρη της Ελλάδας εδώ, είναι ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς διαθέτει τη δυναμική του δικτύου που σας ανέφερα.

Γιατί, καθώς η ψυχή δεν είναι οικόπεδο προς διαχείριση ούτε των ψυχιάτρων ούτε των φαρμακευτικών εταιριών, αλλά είναι με το μέρος όπου πραγματώνεται η ελευθερία του ατόμου, οφείλουμε οι ίδιοι να συνεχίζουμε να παλεύουμε για την αξιοπρέπειά μας, για την ίδια μας την ύπαρξη, όπως και ο κάθε άνθρωπος.

Έτσι, λοιπόν, είμαστε αντίθετοι στην κάθε εξουσία που περιορίζει την ελευθερία μας. Η ψυχή, όπως και η ζωή δεν ορίζεται από το κέρδος ούτε από την ψυχιατρική, γι’ αυτό ακριβώς είναι αδιαπραγμάτευτη. Ακόμα περισσότερο σε μία εποχή που τεμαχίζει το σώμα από την ψυχή, τον άνθρωπο από τη ζωή, τον άνθρωπο από τον άνθρωπο. Σε μία εποχή όπου όλα είναι ελεγχόμενα, κατευθυνόμενα, ανελεύθερα, και ο άνθρωπος που αισθάνεται πέρα του αποδεκτού πόνο, γίνεται ο δακτυλοδεικτούμενος αποδιοπομπαίος τράγος για να καλυφθούν σιωπηρά, αποδεκτά από όλους φαινόμενα, όπως οι πόλεμοι, η φτώχεια, ο ρατσισμός, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η ολοένα αυξανόμενη βία. Μήπως τελικά αυτή δεν είναι η νόσος;

Τώρα, όμως, αυτή τη στιγμή, μέσα από αυτό το συνέδριο, ορίζουμε την αρχή για το τέλος των διακρίσεων σε βάρος μας, διεκδικούμε την ελευθερία μας. Γεννιόμαστε ελεύθεροι και δεν συμβιβαζόμαστε με τίποτα λιγότερο από την ελευθερία μας αυτή.


* – Μέλος Κινήματος Αυτοβοήθειας Χρηστών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Χανίων, e-mail: kaxypsy@gmail.com.

[Πρακτικά Συνεδρίου «Ο Λόγος των Αποκλεισμένων», 7 & 8 Ιουνίου 2008. Δημοσίευση: Κοινωνία & ψυχική Υγεία, Τεύχος 8ο, Ιούλιος 2008.]